Categorie: Haiku

Vóór de avond valt

voorverzamelen kauwtjes

alvast voor de nacht

_____

Opm.

Om rekenkundige redenen spreken meteorologen en astronomen af wanneer zij de herfst laten ingaan. Dit heeft zo zijn eigen nut.

Kauwtjes doen dit niet. Kauwtjes hebben ook wel ideeën over wat nuttig is, samen de nacht doorbrengen bijvoorbeeld omdat dat veiliger is, maar alles gaat vanzelf. Min of meer ten minste, want kauwtjes zijn ook de hele tijd doende met kwesties als wie met wie? waarom mag die eerst? mag ik op jouw tak?

Dat de zomer vergleden is in de herfst merk ik aan de temperatuur. Allicht. Maar ook aan intense kleuren bij het ochtendgloren, bij de avondval. Aan de vochtigheid en aan de dynamiek in de lucht. Tijd voor een vest. Maar ik merk het het meest aan de kauwtjes.

In het park voor ons huis staat een boom met een prachtige gebogen tak in de kroon. Al een paar dagen verzamelen zich daar kauwtjes als het blauw uit de lucht verbleekt. Op die tak strijken ze dan even neer, kletsen wat bij, keuvelen wat, en vliegen dan weer op. Anderen nemen hun plek dan weer in. Er komen steeds meer kauwen bij, vijftig zijn het er zeker. Af en toe gaan ze met z’n allen even op de wieken en vliegen dan gezamenlijk een rondje. En strijken weer neer op die tak. Of die ernaast natuurlijk want het wordt steeds voller. Tot het tijd wordt om te gaan slapen. Dat doen ze ergens anders.

In de zomer zie je kauwtjes bijna altijd twee aan twee. Ze vormen een levenslang paar. Nu zijn er jonge kauwen bijgekomen, op zoek naar die levenslange partner. Nu, en als straks de winter invalt zijn ze volop bezig met uit te vinden hoe hun gemeenschap in elkaar zit. Wat zijn hier de regels? In het voorjaar gaan ze weer in tweetallen uiteen, ook de nieuwe stelletjes. En dan begint alles weer opnieuw. Lente.

Maar nu is het herfst. Ook voor mij.

Uit het fotoalbum van Cees Bais, preparateur van de dunbekwulp (Numenius tenuirostris); Wieringen 23 januari 1947

Bijna tachtig jaar geleden werd vermoedelijk voor het allerlaatst een dunbekwulp in Nederland gesignaleerd. Dat was op Wieringen. Als Cees Bais die niet gevonden had hadden we ’t niet geweten.

Bais moet zich gerealiseerd hebben iets bijzonders gevonden te hebben. Op een andere foto zet hij de drie wulpen die dan in Nederland voorkomen op een rij: de ‘gewone’ wulp, de regenwulp en de ‘gevlekte’ wulp. Die laatste is dus de dunbekwulp. Hij heeft ze zelf geprepareerd, dat kon hij kennelijk. ‘Zeldzaam,’ schrijft hij erbij in een aandoenlijk handschrift. En: ‘Dood gevonden – Noordzijde van Wieringen. Was geschoten. Winter zeer weinig sneeuw. Gaaf ex. En goed in ’t vleesch.’

Wie was Cees Bais? Geen idee. Zijn administratieve gegevens: 1889-1974. Precies van de generatie van mijn grootvader dus (1884-1971). Maar gegevens zijn geen mensenleven. En Cees Bais is dood.

Bij Noordzijde van Wieringen dacht ik eerst aan de Normerven omdat daar een bekende vogelkijkplaats is. Het Balgzand is één van de spectaculairste vogelgebieden. Maar naspeuringen leveren op dat het op Vatrop was. Nu komt het opeens heel dichtbij. Dáár woonde ik. Dat was later en nu al weer lang geleden. Daar luisterde ik onder de lage zoldering van mijn huisje op Oosterland naar de wulpen die overtrokken naar het Wad.

In de jaren ’70 kochten wij op Vatrop de oude vismeelfabriek die wegens stankoverlast gesloten was en die van ellende niet wist of-ie linksom of rechtsom in elkaar zou donderen. Met de twee hectare land eromheen waagden wij de poging het paradijs te herstellen. ’t Is wel niks geworden, al was het zeker wat, en leek het ook soms op een paradijs, maar dat is een ander verhaal.

De dunbekwulp is uitgestorven. Sinds 18 november 2024 is het officieel. Het aller- allerlaatste exemplaar werd op 23 februari 1995 in Marokko waargenomen. Is het nu echt helemaal zeker? Nee, ‘met een waarschijnlijkheid van 96,0 %’ weet Vogelbescherming te melden.

Zekerheid? Waarschijnlijkheid? Pfff.

Fluitende wulpen

waaien over naar het wad –

fluiten van de wind

Ganzen boven Texel | foto Jack Wolde

Wolkengevaarten

hangen waterzwaar te zijn –

ganzen haasten zich

___

Opm.

(Naar aanleiding van de leeswijzer van gisteren). Nee, een haiku is geen commentaar op de politieke weersomstandigheden. Met die wispelturigheid blijf je bezig. Ik probeer alleen maar thuis te geraken in de seizoenen, het grote in- en uitademen van de natuur.

Voor de vogels is de herfst al lang begonnen. Zangvogels zijn afgelopen maand al naar zuidelijker en zonniger oorden vertrokken, vanuit het noorden trekken nu steltlopers en ganzen het land weer binnen. Hun korte broedseizoen in de poolstreken zit er op en in dit Waddengebied strijken ze uitgeput neer. Er is voedsel genoeg om weer op krachten te komen, op de schorren en de slikken, in de grazige weiden achter de dijken. Sommigen trekken nog verder, maar de ganzen blijven hier, de hele winter. Tot verdriet van veel boeren, begrijp ik. Maar ja, dan moesten ze maar eens ophouden de tafel te dekken met Engels raaigras. (Wordt het nou toch nog politiek?)

Zee zonder einder –

meeuwen witter dan de mist

nemen stom de wijk

_____

Opm.

Wij spraken over het kwaad in de wereld. Wat Poetin doet is een groot kwaad. Wat Netanyahu doet is een groot kwaad. Wat Trump doet is een groot kwaad. Wat Xi Jinping doet is een groot kwaad. Er kwam geen einde aan onze litanie.

Was alle natuurgeweld ook een groot kwaad? Er is veel leed in deze wereld. En al dat leed is hartverscheurend. Maar de natuur is ook de natuur maar. Wat kon die gletsjer daar aan doen? Of dat verdrogend landschap?

Toen kwamen we te spreken over het kwaad in de mens. Dit werd een andere litanie. Aan kyrie eleison kwamen we niet toe, we hadden ’t zelf gedaan. Het ging om hebzucht. Het ging om kortzichtigheid. Het ging om onverschilligheid. Deze drie maakten het hart koud. En het kwaad en een koud hart gaan altijd samen.

Toen werden we zelf kwaad. We wilden bepaalde mensen wel eens op het gezicht timmeren om verder te kijken. We vervloekten hartgrondig de hebzucht in de wereld. Met heilig vuur zouden we koude harten ontdooien. De woorden in deze litanie waren niet fraai, dat zagen we ook wel in. En indruk zouden ze zeker niet maken op de hebzuchtigen. Noch op de kortzichtigen, of de onverschilligen. Onze razernij viel stil.

En toen?

En nu?

Aalscholvers | foto Geert Sines

Het Al omvattend

staan aalscholvers in de zon

vleugels te drogen

_____

Opm.

Mijn vrouw vindt dat ik te veel uit boeken klets. Spinoza? Brr! Zij wil ‘eruit’. Voor mij zou dat ook beter zijn, meent zij, ‘eruit’. Dat ik iedere dag probeer uit het moeras op te stijgen ziet zij niet zo. Dat ‘moeras’ is beeldspraak. Ik bedoel de boeren die moord en brand schreeuwen terwijl hun akkers en weilanden er ontzield bij liggen. Geen leeuwerik zingt er meer. Ik bedoel al die bosbanden. Ik bedoel de boekenmarkt in Kyiv die door Poetin ’s wrok weggevaagd is. Alles moet van hem in de fik. Ik bedoel alle doden. Ik bedoel Gaza, waarover de hele wereld is gaan zwijgen. Ik bedoel de ravage die Poetin ’s  roskapselige ambtgenoot in de hele wereld aanricht. De beeldspraak is gebrekkig. Maar het moeras zuigt.

Schrijf over de vogels, ried mij een vriend. Maar dit is de stilste maand in de vogelwereld. Langs de boomsingel voor ons huis racen kinderen over het fietspad om op tijd te zijn, voor de schoolbel gaat. Een moeder roept haar zoontje toe RECHTS!  te houden. UILSKUIKEN!  Zijn zusje in de bakfiets schrikt zich het apenzuur. De kraaien ook.

In arren moede zoek ik vertroosting in mijn vogel-haiku. Bij de A van Aalscholver ga ik al onderuit. Het Al omvattend? Ju ju, wat een hoogmoed. Ooit was het mij misschien allemaal heel duidelijk maar vanmorgen zie ik een verdrietige heraldieke adelaar die ook maar wat probeert. Hij zal wel moeten want hij is zeiknat. Een evolutionaire misser, andere zwemvogels hebben gewoon vet.

Maar die haiku is toch wel aardig gelukt? zegt mijn vrouw als ze mij misnoegd ziet ploeteren. Hmm. Wat gisteren wijsheid leek is vandaag geraaskal.

Gebenedijd? Hield ik mijzelf gisteren voor ‘gezegend’? Ik wou dat ik wat meer vet had.

Ik ga vandaag maar eens mijn vleugels in de wind hangen. Die vleugels  is beeldspraak. Maar ik bedoel de echte wind. En de echte zon.

Een avond met de ogen van Tommy Wieringa in Zomergasten naar de wereld en haar weedom kijken levert deze morele imperatieven op: 1. Ga bomen planten (geen beuken!). 2. Meld je bij ProtectUkraine aan voor transporten naar de loopgraven in Oekraïne. Het eerste helpt misschien een beetje tegen de klimaatcatastrofe, het tweede doet je terugkeren als een ‘gerestaureerd democraat.’ Janine Abbring leek verbouwereerd. Sputterde nog wat tegen. Probeerde nuance te vinden. Maar Wieringa was onverbiddelijk. ‘Het vuur is een goede knecht maar een slechte meester.’ Zoiets. Apodictisch, dat is het woord.

Ik keek vanmorgen vroeg mijn verbouwereerdheid in de bek. De documentaire 2000 meters to Andriivka (Mstyslav Chernov, 2025), waarvan Wieringa het verpletterende begin liet zien, stond nog op mijn netvlies gebrand. Maar wat is een ‘gerestaureerd democraat’? En: zou dit helpen mensen te genezen van hun waanideeën over heldendom? Of oorlog als oplossing? Hoe denken ze daar over in bijvoorbeeld Jakoetië, waar Poetin zijn soldaten ronselt met een riant salaris en vooruitzicht op een nog rianter nabestaandenpensioen mocht een en ander anders aflopen?

Wieringa ’s initiatief om bomen te gaan planten kende ik, de documentaire over die  man die daar in India mee begonnen is niet. Er is niks mis met bomen planten. Je bent lekker met je handen in de buitenlucht bezig. Maar net als bij sport beoefen ik dat liever in individueel verband.

‘Doe iets!’

Het miezerde een beetje, de druppeltjes waren zo fijn dat ze niet eens kringen in de waterschaal op buurmans terras maakten. Eindelijk regen. Eindelijk water.

Juist toen mij inviel om nog eens precies bij Nescio op te zoeken waarom hij ook al weer zei schoon genoeg te hebben van mensen die iets wilden doen, stond dat nou in Titaantjes? slaakte een reiger zijn rauwe kreet. Nee, twéé reigers. Ze vlogen op uit de singel tegenover ons huis waar we de jongen al de hele maand luidruchtig in het nest hebben horen bedelen. Kennelijk was vandaag de dag om uit te vliegen.

Niet veel later kwam er nog één. Die bleef in de eerstgevonden aanpalende  boom hangen. Wiebelend zocht hij evenwicht. Dat ik dat komisch vond leek  hem niet in het minst te deren. Na enige tijd vloog hij op.

Met trage slagen

roeit een reiger van zilver

in grijze regen