Categorie: Haiku

Een roodborst hakkelt

over het hoge noorden:

een verkleumd liedje

_____

Opm.

Miljarden vogels zijn op dit moment aan het trekken –  daar merk je in de stad niet veel van. De nachtegaal bijvoorbeeld is al lang de Middellandse Zee overgestoken en het zal tot eind april, mei duren eer je die weer hoort. Het is stil geworden, het lange wachten is begonnen. Zelfs de merels zwijgen, al doen die niet aan trek.

Het is niet zozeer de warmte die de najaarstrek aanjaagt maar vooral de beschikbaarheid van voedsel. En nog een dozijn of wat andere geheimzinnige factoren – voor iedere vogel speelt iets anders. Zij weten zelf welke.

De roodborst is een bijzonder geval, die doen aan stoelendans. Die je in de zomer hoort, zitten nu in het zuiden van Europa, maar hun plaats wordt ingenomen door roodborsten uit Scandinavië en westelijk Rusland. Toch is het één soort. Waarom is voor ene genoeg wat voor de andere een tekort is?

Afgelopen ochtenden klonk vanuit de singel steeds een heel aarzelend liedje. Bedeesd bijna, maar onmiskenbaar een roodborst. Vermoedelijk is die nog in z’n eentje, of haar eentje want de vrouwtjes zingen ook. Als er meerdere zijn klinken ze rondborstiger om het territorium te claimen, feller ook. Alles draait om voedsel, pas aan het einde van maart maken roodborsten elkaar weer het hof: de noordelingen in Scandinavië, en die nu in Spanje zitten hier in het park voor het huis.

Ik meende vanmorgen vroeg een Finse tongval te horen en dacht aan sneeuw en Noorderlicht. Wat natuurlijk onzin is, al was de ochtend fris. Gelukkig hoorde die roodborst mijn gedachten niet.

Vóór de avond valt

voorverzamelen kauwtjes

alvast voor de nacht

_____

Opm.

Om rekenkundige redenen spreken meteorologen en astronomen af wanneer zij de herfst laten ingaan. Dit heeft zo zijn eigen nut.

Kauwtjes doen dit niet. Kauwtjes hebben ook wel ideeën over wat nuttig is, samen de nacht doorbrengen bijvoorbeeld omdat dat veiliger is, maar alles gaat vanzelf. Min of meer ten minste, want kauwtjes zijn ook de hele tijd doende met kwesties als wie met wie? waarom mag die eerst? mag ik op jouw tak?

Dat de zomer vergleden is in de herfst merk ik aan de temperatuur. Allicht. Maar ook aan intense kleuren bij het ochtendgloren, bij de avondval. Aan de vochtigheid en aan de dynamiek in de lucht. Tijd voor een vest. Maar ik merk het het meest aan de kauwtjes.

In het park voor ons huis staat een boom met een prachtige gebogen tak in de kroon. Al een paar dagen verzamelen zich daar kauwtjes als het blauw uit de lucht verbleekt. Op die tak strijken ze dan even neer, kletsen wat bij, keuvelen wat, en vliegen dan weer op. Anderen nemen hun plek dan weer in. Er komen steeds meer kauwen bij, vijftig zijn het er zeker. Af en toe gaan ze met z’n allen even op de wieken en vliegen dan gezamenlijk een rondje. En strijken weer neer op die tak. Of die ernaast natuurlijk want het wordt steeds voller. Tot het tijd wordt om te gaan slapen. Dat doen ze ergens anders.

In de zomer zie je kauwtjes bijna altijd twee aan twee. Ze vormen een levenslang paar. Nu zijn er jonge kauwen bijgekomen, op zoek naar die levenslange partner. Nu, en als straks de winter invalt zijn ze volop bezig met uit te vinden hoe hun gemeenschap in elkaar zit. Wat zijn hier de regels? In het voorjaar gaan ze weer in tweetallen uiteen, ook de nieuwe stelletjes. En dan begint alles weer opnieuw. Lente.

Maar nu is het herfst. Ook voor mij.

Uit het fotoalbum van Cees Bais, preparateur van de dunbekwulp (Numenius tenuirostris); Wieringen 23 januari 1947

Bijna tachtig jaar geleden werd vermoedelijk voor het allerlaatst een dunbekwulp in Nederland gesignaleerd. Dat was op Wieringen. Als Cees Bais die niet gevonden had hadden we ’t niet geweten.

Bais moet zich gerealiseerd hebben iets bijzonders gevonden te hebben. Op een andere foto zet hij de drie wulpen die dan in Nederland voorkomen op een rij: de ‘gewone’ wulp, de regenwulp en de ‘gevlekte’ wulp. Die laatste is dus de dunbekwulp. Hij heeft ze zelf geprepareerd, dat kon hij kennelijk. ‘Zeldzaam,’ schrijft hij erbij in een aandoenlijk handschrift. En: ‘Dood gevonden – Noordzijde van Wieringen. Was geschoten. Winter zeer weinig sneeuw. Gaaf ex. En goed in ’t vleesch.’

Wie was Cees Bais? Geen idee. Zijn administratieve gegevens: 1889-1974. Precies van de generatie van mijn grootvader dus (1884-1971). Maar gegevens zijn geen mensenleven. En Cees Bais is dood.

Bij Noordzijde van Wieringen dacht ik eerst aan de Normerven omdat daar een bekende vogelkijkplaats is. Het Balgzand is één van de spectaculairste vogelgebieden. Maar naspeuringen leveren op dat het op Vatrop was. Nu komt het opeens heel dichtbij. Dáár woonde ik. Dat was later en nu al weer lang geleden. Daar luisterde ik onder de lage zoldering van mijn huisje op Oosterland naar de wulpen die overtrokken naar het Wad.

In de jaren ’70 kochten wij op Vatrop de oude vismeelfabriek die wegens stankoverlast gesloten was en die van ellende niet wist of-ie linksom of rechtsom in elkaar zou donderen. Met de twee hectare land eromheen waagden wij de poging het paradijs te herstellen. ’t Is wel niks geworden, al was het zeker wat, en leek het ook soms op een paradijs, maar dat is een ander verhaal.

De dunbekwulp is uitgestorven. Sinds 18 november 2024 is het officieel. Het aller- allerlaatste exemplaar werd op 23 februari 1995 in Marokko waargenomen. Is het nu echt helemaal zeker? Nee, ‘met een waarschijnlijkheid van 96,0 %’ weet Vogelbescherming te melden.

Zekerheid? Waarschijnlijkheid? Pfff.

Fluitende wulpen

waaien over naar het wad –

fluiten van de wind

Ganzen boven Texel | foto Jack Wolde

Wolkengevaarten

hangen waterzwaar te zijn –

ganzen haasten zich

___

Opm.

(Naar aanleiding van de leeswijzer van gisteren). Nee, een haiku is geen commentaar op de politieke weersomstandigheden. Met die wispelturigheid blijf je bezig. Ik probeer alleen maar thuis te geraken in de seizoenen, het grote in- en uitademen van de natuur.

Voor de vogels is de herfst al lang begonnen. Zangvogels zijn afgelopen maand al naar zuidelijker en zonniger oorden vertrokken, vanuit het noorden trekken nu steltlopers en ganzen het land weer binnen. Hun korte broedseizoen in de poolstreken zit er op en in dit Waddengebied strijken ze uitgeput neer. Er is voedsel genoeg om weer op krachten te komen, op de schorren en de slikken, in de grazige weiden achter de dijken. Sommigen trekken nog verder, maar de ganzen blijven hier, de hele winter. Tot verdriet van veel boeren, begrijp ik. Maar ja, dan moesten ze maar eens ophouden de tafel te dekken met Engels raaigras. (Wordt het nou toch nog politiek?)

Zee zonder einder –

meeuwen witter dan de mist

nemen stom de wijk

_____

Opm.

Wij spraken over het kwaad in de wereld. Wat Poetin doet is een groot kwaad. Wat Netanyahu doet is een groot kwaad. Wat Trump doet is een groot kwaad. Wat Xi Jinping doet is een groot kwaad. Er kwam geen einde aan onze litanie.

Was alle natuurgeweld ook een groot kwaad? Er is veel leed in deze wereld. En al dat leed is hartverscheurend. Maar de natuur is ook de natuur maar. Wat kon die gletsjer daar aan doen? Of dat verdrogend landschap?

Toen kwamen we te spreken over het kwaad in de mens. Dit werd een andere litanie. Aan kyrie eleison kwamen we niet toe, we hadden ’t zelf gedaan. Het ging om hebzucht. Het ging om kortzichtigheid. Het ging om onverschilligheid. Deze drie maakten het hart koud. En het kwaad en een koud hart gaan altijd samen.

Toen werden we zelf kwaad. We wilden bepaalde mensen wel eens op het gezicht timmeren om verder te kijken. We vervloekten hartgrondig de hebzucht in de wereld. Met heilig vuur zouden we koude harten ontdooien. De woorden in deze litanie waren niet fraai, dat zagen we ook wel in. En indruk zouden ze zeker niet maken op de hebzuchtigen. Noch op de kortzichtigen, of de onverschilligen. Onze razernij viel stil.

En toen?

En nu?