Mijn vrouw vindt dat ik te veel uit boeken klets. Spinoza? Brr! Zij wil ‘eruit’. Voor mij zou dat ook beter zijn, meent zij, ‘eruit’. Dat ik iedere dag probeer uit het moeras op te stijgen ziet zij niet zo. Dat ‘moeras’ is beeldspraak. Ik bedoel de boeren die moord en brand schreeuwen terwijl hun akkers en weilanden er ontzield bij liggen. Geen leeuwerik zingt er meer. Ik bedoel al die bosbanden. Ik bedoel de boekenmarkt in Kyiv die door Poetin ’s wrok weggevaagd is. Alles moet van hem in de fik. Ik bedoel alle doden. Ik bedoel Gaza, waarover de hele wereld is gaan zwijgen. Ik bedoel de ravage die Poetin ’s roskapselige ambtgenoot in de hele wereld aanricht. De beeldspraak is gebrekkig. Maar het moeras zuigt.
Schrijf over de vogels, ried mij een vriend. Maar dit is de stilste maand in de vogelwereld. Langs de boomsingel voor ons huis racen kinderen over het fietspad om op tijd te zijn, voor de schoolbel gaat. Een moeder roept haar zoontje toe RECHTS! te houden. UILSKUIKEN! Zijn zusje in de bakfiets schrikt zich het apenzuur. De kraaien ook.
In arren moede zoek ik vertroosting in mijn vogel-haiku. Bij de A van Aalscholver ga ik al onderuit. Het Al omvattend? Ju ju, wat een hoogmoed. Ooit was het mij misschien allemaal heel duidelijk maar vanmorgen zie ik een verdrietige heraldieke adelaar die ook maar wat probeert. Hij zal wel moeten want hij is zeiknat. Een evolutionaire misser, andere zwemvogels hebben gewoon vet.
Maar die haiku is toch wel aardig gelukt? zegt mijn vrouw als ze mij misnoegd ziet ploeteren. Hmm. Wat gisteren wijsheid leek is vandaag geraaskal.
Gebenedijd? Hield ik mijzelf gisteren voor ‘gezegend’? Ik wou dat ik wat meer vet had.
Ik ga vandaag maar eens mijn vleugels in de wind hangen. Die vleugels is beeldspraak. Maar ik bedoel de echte wind. En de echte zon.
Een avond met de ogen van Tommy Wieringa in Zomergasten naar de wereld en haar weedom kijken levert deze morele imperatieven op: 1. Ga bomen planten (geen beuken!). 2. Meld je bij ProtectUkraine aan voor transporten naar de loopgraven in Oekraïne. Het eerste helpt misschien een beetje tegen de klimaatcatastrofe, het tweede doet je terugkeren als een ‘gerestaureerd democraat.’ Janine Abbring leek verbouwereerd. Sputterde nog wat tegen. Probeerde nuance te vinden. Maar Wieringa was onverbiddelijk. ‘Het vuur is een goede knecht maar een slechte meester.’ Zoiets. Apodictisch, dat is het woord.
Ik keek vanmorgen vroeg mijn verbouwereerdheid in de bek. De documentaire 2000 meters to Andriivka (Mstyslav Chernov, 2025), waarvan Wieringa het verpletterende begin liet zien, stond nog op mijn netvlies gebrand. Maar wat is een ‘gerestaureerd democraat’? En: zou dit helpen mensen te genezen van hun waanideeën over heldendom? Of oorlog als oplossing? Hoe denken ze daar over in bijvoorbeeld Jakoetië, waar Poetin zijn soldaten ronselt met een riant salaris en vooruitzicht op een nog rianter nabestaandenpensioen mocht een en ander anders aflopen?
Wieringa ’s initiatief om bomen te gaan planten kende ik, de documentaire over die man die daar in India mee begonnen is niet. Er is niks mis met bomen planten. Je bent lekker met je handen in de buitenlucht bezig. Maar net als bij sport beoefen ik dat liever in individueel verband.
‘Doe iets!’
Het miezerde een beetje, de druppeltjes waren zo fijn dat ze niet eens kringen in de waterschaal op buurmans terras maakten. Eindelijk regen. Eindelijk water.
Juist toen mij inviel om nog eens precies bij Nescio op te zoeken waarom hij ook al weer zei schoon genoeg te hebben van mensen die iets wilden doen, stond dat nou in Titaantjes? slaakte een reiger zijn rauwe kreet. Nee, twéé reigers. Ze vlogen op uit de singel tegenover ons huis waar we de jongen al de hele maand luidruchtig in het nest hebben horen bedelen. Kennelijk was vandaag de dag om uit te vliegen.
Niet veel later kwam er nog één. Die bleef in de eerstgevonden aanpalende boom hangen. Wiebelend zocht hij evenwicht. Dat ik dat komisch vond leek hem niet in het minst te deren. Na enige tijd vloog hij op.
Het aardige van symbolen is dat ze de wetten van de logica ontstijgen. Ze verwijzen naar iets dat groter is dan je als mens bij elkaar kan redeneren. De dichter is dol op symbolen. Ik spreek uit ervaring en mag er dienaangaande dus best een mening op nahouden.
Als ik bijvoorbeeld in een versje vermeld dat de scholeksters op leven en dood roepen dan bedoel ik dat hun kreten je door merg en been gaan *. Probeer maar eens te doen of je hen niet hoort: die redden nog maar net het vege lijf! Er staat wat er staat, letterlijk.
De uitdrukking op ‘leven en dood’ zet evenwel de poort open naar het dichterlijk domein waar geheimzinniger wetten gelden. Wie de sprong waagt naar die overdrachtelijke betekenis realiseert zich misschien dat het in de natuur nooit zo maar een spelletje is: het is eten of gegeten worden. Nou ja, dat is ook maar een opvatting. Vanuit het perspectief van wederzijdse afhankelijkheid, interdependency, is een heel andere opvatting mogelijk. Geheimzinnig inderdaad, maar ik wou even het niveau ontstijgen van to be or not to be. Laat staan dat ik mijn haiku in het licht durf te stellen van het werk van de schrijver van die regel. Of dat ik mij verhovaardig dat mijn versje leidt tot plotselinge verlichting. Ik bedoel, verlichting is mooi maar je kunt ook gewoon de lamp aan doen. Als je hierover gaat bakkeleien in termen van de alledaagse logica, maar ook in de termen van de formele logica, is het eind zoek. De kracht van een symbolische duiding is dat die figuurlijke duiding kan. De zwakte van een symbolische duiding is dat het niet hoeft. Er staat niet wat er niet staat. Ik bedoel: als je je geliefde een gouden ring omdoet, bedoel je ook niet het equivalent van de actuele goudprijs te schenken. Dit alles is erg verwarrend, kijk maar naar het aantal echtscheidingen. En nou moet ik het nog over de Nederlandse vlag hebben.
Als onderscheidingsteken heeft zo’n gekleurde doek een aanmerkelijk voordeel. Dan weet ik bijvoorbeeld dat ik mij van de taal kan bedienen die ik als kind geleerd heb en die ik nu ook al aardig spreek. Helemaal zeker is overigens dat niet en een andere taal vind ik ook spannend.
Nu zijn er mensen die nog een hele ris andere voordelen aan het rood-wit-blauw verbinden, identiteit bijvoorbeeld, en dan wordt het problematisch. Ik vind bijvoorbeeld niet dat ik dan ook privileges geniet die mensen die onder een andere vlag een andere taal geleerd hebben niet genieten. Ik kom dan in het domein van de interdependency en daar liggen de zaken nu eenmaal anders. Je gaat het pas zien als je door hebt, zoiets.
De vlag omkeren is Verwarring 2.0. Het is echt niet zo dat ik mij iedere morgen vertwijfeld afvraag hoe het met mijn identiteit gesteld is maar stellige uitspraken daaromtrent ondermijn ik even enthousiast. Op één en dezelfde morgen kan ik beweren dat ik een geweldig dichter ben en te zelfder ure nog dat ik een onverbeterlijke ouwehoer ben.
Mijn verwarring begint als ik dat rood-wit-blauw gepresenteerd zie als blauw-wit-rood, zoals de laatste dagen weer allerwegen vaak te zien is.
Sommige boeren doen dit. Niet allemaal maar toch, als de driekleur wordt omgekeerd kun je er zeker van zijn dat er ook boerenzakdoeken in de wind wapperen. Een symbool wordt omgekeerd in een ander symbool. Ik begrijp dat dat een boodschap heeft. Maar welke? Dat het hele land omgekeerd moet worden?
Dit is natuurlijk ongelofelijke flauw. Straks belanden we op het niveau dat ze daar zelf mee begonnen zijn en dat ze zelf alle omgeploegde land maar weer keurig moeten terugleggen, voor na voor, en er voor zorgen dat de beken en de andere watertjes weer lekker kronkelen, en de wormen weer terug zijn, en alle insecten, en de vogels. Dat soort gekmakende logica waaraan in deze tijden van polarisatie toch waarlijk geen gebrek is.
Maar wat nou, bedacht ik vanmorgen in een flits van verstandsverduistering, als ik met de vulpen waarmee ik mijn gedichten pleeg te schrijven, die met een massief 18 K gouden punt want anders gaat ‘t niet, fier omhoog geheven langs ’s heren wegen al demonstrerend en profeterend naar ’s Gravenhage toog om aldaar de huidige bestuurderen satori af te dwingen, daarbij enige haiku gevaarlijk dicht voor hun bestuurdersgezicht wapperend, alsmede de punt van mijn vulpen, dat zou toch wel zot zijn, is het niet?
De gestage opmars van de halsbandparkiet kan mensen moeilijk ontgaan, als je in de Randstad woont tenminste, of in een andere grote stad in West-Europa. ‘Lawaaipapegaai’, hoor je hem hier wel noemen en in dat epitheton klinken zowel vertedering als verguizing door. Is er al een werkgroep Wat te doen met de parkiet? ?
Als je niet kopje onder wilt gaan in het almaar verder polariserende debat over het lot van asielzoekers in Nederland – nou ja, luidruchtige uitwisseling van opinies, gekrijs is een ander woord – dan is het verhaal van de halsbandparkiet een mooie case study om te oefenen in argumentatie. Feitelijke gegevens duikel je zo op internet op (vanaf de jaren ’70 inmiddels zo’n 4000 broedparen, en nee, niet bedreigend voor andere holenbroeders) maar daarna begint het spannende, de meningen over die feiten. Ik vat het maar even samen: die hebben te maken met wereldbeelden. Dan ben je dus wel even bezig.
De halsbandparkieten die hier voor ons huis bewoning van de treurwilg aan het water hebben verkozen, hebben inmiddels vliegvlugge jongen. ’s Ochtends vroeg zie ik ouders met hun jongen de omgeving verkennen. Als ik ze niet zie, hoor ik ze wel. Inspectierondes.
Ook mij zien ze, op het balkon. Wat willen ze mij toch zeggen?
Er gaat iets voorbij – populieren luisteren in voornaam ruisen
_____
Opm.
Een foto kan, een schilderij als je goed kunt schilderen. Of een gedichtje, soms. Maar je kunt er de vinger niet op leggen. Het raakt even aan, even maar. Er is een aanraking, een trilling, een geroerd worden, een huivering misschien.
Is het de wind? De wind is het niet.
Is het de zomer? De zomer is het niet.
Is het mijn leven? Mijn leven is het niet.
Is het de tijd? De tijd is het niet.
Word ik geroepen? Dan niet met mijn mensennaam maar met mijn oorspronkelijke, die ik vergeten was en toch herken.
Ik luister met de bomen, en buig met het gras.
Ik rijd op de wolken door het water, in het licht.
Ik rimpel met de golfjes, dein mee als een lelieblad.
