Jan Steen, Een schoolklas met een slapende schoolmeester, 1672

‘Wat deed jij nou met zo’n jongen als Geertje in de klas?’ wilde mijn vrouw weten toen ze mij midden op de dag op bed aantrof en terstond aanving de aard van mijn bedlegerigheid te diagnosticeren. ‘Ai, regressieve schoolziekte, niet zo best’ en ze zette subiet de televisie uit. ‘Of Thierry, of hoe ze ook heetten. Zo’n meid als Lidewij?’ ’t Was duidelijk dat ze geen onderscheid naar geslacht wilde maken. Of sociaaleconomische achtergrond. Ze kwam nog net niet aan de 150 met het opsommen van namen die haar moeiteloos te binnen schoten. Sommige leerlingen blijven je bij. Bij regressieve schoolziekte hoeft er maar iets kleins, zoals de Algemene Beschouwingen van de Tweede Kamer der Staten Generaal voor te vallen, of je zakt weer weg in de herbeleving. Traumatisch word je ervan.

• ‘Nou ja, onvoldoende voor Debatteren natuurlijk!’
• ‘En toen?’
• ‘Kreeg ik eerst de ouders over me heen. Het kind lulde hen altijd omver. Dit kon dus niet waar zijn. Ik verdiende een onvoldoende’
• ‘En toen?’
•  ‘Dan wees ik er op dat hun oogappeltje het hoofdstuk Drogredenen verkeerd om had begrepen. En dat ik streng moest zijn.’
• ‘En toen?’
• ‘Kreeg ik dit te horen: “Maar niet rechtvaardig. Had de school maar eerder duidelijk moeten maken dat dit niet zijn niveau was. En het was toch zeker goed Nederlands?”
• ‘En toen?’
• ‘Wees ik er fijntjes op dat de inspanningen voor het vak Literatuur ook suboptimaal waren geweest en dat de minimale score voor dat onderdeel maximaal was geweest daar ik de kwalificatie ‘wat een kutboek’ onvoldoende beargumenteerd vond.’
• ‘En toen?’
• ‘Toen zeiden ze dat het natuurlijk ook een kutboek was, zo’n links kutboek. Net als die linkse kutexamenteksten. En dat ik natuurlijk een vooringenomen linkse lul was.’
• ‘En toen?’
• ‘Verwees ik maar naar het examenreglement. En naar de directeur.’
• ‘En toen?’
• ‘Kwam die hogepotend mijn lokaal binnen stampen, ‘Mij bereiken klachten over jou.’ Nou ja, de krant, de naam van de school, de inspectie, enzoverder enzovoort . . .’
• ‘En toen?’
• ‘En toen, en toen, en toen! Weet je dan niet meer dat we hartstikke opgelucht waren dat die autonoom denkende leerling eindelijk van school was?’

Zo was het. Met Geertje, met Lidewij. . . Maar ook met al die andere leerlingen die we niet vermochten bij te brengen hoe je in een debat vuil spel moest pareren.

We filosofeerden hoe het anders had gekund maar nadat we het hele onderwijssysteem tentatief en virtueel hadden geïnnoveerd bleef er een hypothetisch model over waar ze in laten we zeggen de heilstaat Noord Korea hun vingers nog bij zouden aflikken. We waren beduusd.

‘Ging het eigenlijk nog over het onderwijs bij die Kamerdebatten?’ wilde mijn vrouw nog weten. Nee, somberde ik. En zelfs op het vlak van de Polarisatie konden ze het niet eens worden. Radeloosheid, reddeloosheid en redeloosheid is het wat de politieke klok slaat. Maar het ergste van deze drie is de redeloosheid.

‘Maar je wou toch zeker niet tot 29 oktober in je bed blijven liggen?’  

Nederland heeft de grootste koedichtheid van de hele wereld. Nederland heeft een geweldige stikstofcrisis. Dat komt vooral door al die koeien per hectare Engels raaigras. De oplossing is bijna beledigend in zijn eenvoud: minder koeien. Waarom lossen wij het dan niet op?

Kom mij nou niet aan met dat het een ongelofelijk complex vraagstuk is. Dat doen politici wier enige bestaansrecht is dat zij op lepe wijze de particuliere belangetjes van specifieke kiezers uitventen. Dat doen zij ieder vanuit hun eigen marktkraampje waar zij de concurrent proberen te overstemmen. Die kakofonie: dát is pas complex. Hoe kunnen mensen zo door elkaar praten, roepen, tekeergaan, blèren, kijven, janken, krijsen en schreeuwen en dan ook nog beweren dat ze de ander écht wel horen?

Gisterochtend was ik bezig het wasgoed op te vouwen. Dit nederige huishoudelijk werk te mogen verrichten beschouw ik als een groot voorrecht: ik hoef niet meer naar een baas. Om reinheid, rust en regelmaat te waarderen heb ik geen politiek programma nodig. In eenvoud zie je dingen scherper.

Nu had ik de tv aangezet – sinds de corona ons velde, hebben wij er een op de slaapkamer die ook als strijkkamer dienst doet –  en afgestemd op de Algemene Beschouwingen. In die Miljoenennota gaat het tenslotte ook over mijn centjes. En aan het eind van de maand wil ik niet in de linnenkast onder de sokken op zoek moeten gaan naar spaargeld om dat het ABP de verplichtingen niet meer kan nakomen. Ik weet precies wanneer het pensioen binnenkomt. Reinheid, rust en regelmaat, zei ik dit niet al? Die tv had ik beter uit gelaten.

De grootste partij in dit land van de hoogste koedichtheid ter wereld mocht als eerste. De grootste partij heeft ook de grootste schreeuwlelijk. Dat wil zeggen, hij schreeuwde en het was nogal lelijk. Het lukte mij niet inhoudelijk te volgen wat de man allemaal beweerde maar over koeien ging het niet. Hij loeide slechts zelf. Jeumig, wat loeide hij. Dit bracht het oplossen van het stikstofprobleem niet dichterbij.

Uit aardigheid begon ik de drogredenen te turven die ik opmerkte, ongeveer zoals je een voetbalwedstrijd volgt door het aantal contactmomenten met de bal bijhoudt. Deze vergelijking schiet mij te binnen omdat deze politicus voortduren op de man speelde, en niet op de bal. Met voetbal heb ik niets. Maar misschien heeft het ook met de televisie te maken.

Ik turfde: de persoonlijke aanval, een rare oorzaak-gevolgrelatie, idiote vergelijking, overhaaste generalisatie, cirkelredeneringen, ontduiken van bewijslast, vertekenen van andermans standpunt, en vooral onterecht beroep op een kenmerk en het schetsen van valse dilemma’s.

Terwijl ik zo bezig was, en intussen de stapeltjes shirtjes, ondergoed, sokken, hemden en truien steeds hoger werden,  bedacht ik dat ik dit televisiefragment zeker aan mijn leerlingen ter analyse had voorgelegd om zich op het eindexamen voor te bereiden. Maar ik hoefde immers niet meer naar school?! Op dát moment gebeurde het.

Hoe ter wereld was het mogelijk dat ik jarenlang leerlingen had bijgebracht hoe je niet mag debatteren terwijl ik daar nu binnen een half uur alleen maar zeer levendige demonstraties van zag? Nu ja, de leerlingen die ik in de klas heb gehad zaten niet in de Tweede Kamer. Maar die gekozen volksvertegenwoordigers die er wel zaten hadden toch ook schoolgegaan?

En afgezien daarvan, iedereen die op een partij als deze heeft gestemd heeft toch ook Nederlands op school gehad? En leren argumenteren?

Heilige schijt, dacht ik terwijl ik mij achterover op bed liet vallen, wat heb ik verkeerd gedaan?

De Friese paarden die gisteren de glazen koets voorttrokken hadden namen. Natuurlijk hebben paarden namen. Die van het Fries Paarden-Stamboek worden zeker tot in de zoveelste graad gedocumenteerd, al hebben we geen idee hoe ze elkaar noemen. Maar de mensen die met hen werken noemen ze:  Zelman, Welmer, Coen, Arnoud, Cillian, Valke, Ziert en Xerox. Als een verslaggever dat niet had opgeduikeld uit de website van de Rijksoverheid had ik het niet geweten. Terwijl ik toch heel graag paarden mag zien. Kennelijk wist die verslaggever ook niet waar hij het verder eens over zou kunnen hebben. En hij kon toen ook nog niet weten dat dit de allerenigste keer was op de druilerigste Prinsjesdag ooit dat er iets over de levende natuur gezegd werd. Ik veerde op bij de naam ‘Xerox’. Mij leek dat al een veeg teken.

In de hele troonrede komt het woord ‘natuur’ één keer voor. Het woord ‘klimaat’ twee keer. Dan smokkel ik een beetje want ‘investeringsklimaat’ heeft allicht niks met de natuur te maken. ‘Stikstof’ ook niet direct, al is een teveel daarvan wel de oorzaak dat het met de natuur in dit land zo erbarmelijk gesteld is. Wat wordt daar dan over gemeld? De troonrede roeptoetert ferme taal: “Heel belangrijk is uiteraard dat Nederland van het stikstofslot af gaat, zodat de vergunningverlening weer op gang kan komen”. Daar kijk ik van op. Vraagje: hoe dan? Uit de mond van de koning, zonder met de ogen te knipperen: “Dit voorjaar is een aanzet gegeven met het Startpakket Nederland van het Slot. Het kabinet gaat door met de uitwerking.”

In de namiddag werd de eerstverantwoordelijke onder zijn ministers hierover door een journalist ondervraagd. Zij deed mij nog het meest denken aan een leerling die de deadlines keer op keer heeft overschreden en ook niet helemaal door heeft wat er van een profielwerkstuk wordt gevraagd. ‘We zijn echt al heel lang bezig, hoor meneer! En we hebben al héél veel woorden, kierewiet worden we ervan, het zijn ook zulke moeilijke teksten en we willen alles wel goed doen, hè? Het kopieerapparaat doet ook telkens zo raar. Maar Mona heeft al heel mooie plaatjes voor erbij dus het wordt straks vast een heel mooi werkstuk, dat beloven wij met de hand op mijn blauwe ogen!”

Deze minister heeft ook een naam, een Friese zelfs, maar de natuur draait helemaal niet om de kwestie van dit soort gedocumenteerdheid. Wel een andere: je moet er van op aan kunnen dat de minister de gezaghebbende rapporten over de staat van de natuur en het klimaat heeft gelezen. En kritisch verwerkt. Hadden haar collega-ministers nou echt niet in de gaten dat zij de kluit zat te belazeren? En dat het kopieerapparaat helemaal niet raar deed? Maar dat zij steeds dezelfde malle teksten door dat ding joeg? Mooie plaatjes maken er het broddelwerk niet beter op.

Ter hoogte van ’s konings toespraak dat in deze wereld mensen vaker tegenover elkaar staan, meende ik even dat dit kabinet hand in eigen boezem stak:  “Debat en verschil van inzicht horen bij een levende democratie. Maar wat er ook bij hoort, is de bereidheid elkaar over die verschillen heen op een volwassen manier de hand te reiken.” Inderdaad, de Haagse politieke stolp deed de afgelopen tijd wel erg aan een zuurstofarm lokaal vol pubers denken.

In aanloop naar de verkiezingen in oktober hoor je de laatste tijd politici opvallend vaak het woord ‘verantwoordelijkheid’ in de mond nemen. Ze bedoelen dan vooral dat andere partijen die niet nemen (‘maar wij wel’). Zouden ze dan toch Kierkegaard gelezen hebben? De koning moest namelijk de uitspraak voorlezen ‘dat het leven alleen achterwaarts kan worden begrepen maar voorwaarts moet worden geleefd.’ Dat inzicht is gejat van de Deense filosoof. Dat van dat verantwoordelijk zijn voor de keuzes die je moet maken ook. Het klonk en klinkt nu als een vieze stoplap die het bloeden niet zal stelpen.

Er zijn door de club van Hoop, Lef en Trots allerlei geschenken beloofd: koeien in de wei, 130 op de Afsluitdijk, een gehaktbal op de etenstafel. En ook nog een monatoetje. Ik weet heus wel dat je een gegeven paard niet in de bek mag kijken. Maar dat kun je maar beter wel doen.

Beeld: Anne-Marie Verlooy

( . . . en als dan iedereen eindelijk doorheeft dat het sprookje uit is, dat de voorstelling niet om Hoop ging maar om wanhoop, dat Lef alleen maar lafheid maskeerde, en dat er nu geen Trots past maar schaamte,

en als de koning dan eindelijk door heeft dat het programmaboekje dat zijn Eerste Minister hem laat declameren nog het meest lijkt op een doorzichtige reisbrochure van een Droomvlucht van een of ander Sprookjeswonderland en dat zijn uitgedunde hofhouding hem geenszins de goede uitrusting voor deze excursie had bezorgd

en als de koning dan vermoeid van alle enerverende capriolen op deze dolle derde dinsdag in september op de blanke top ener duin maar eens in de spiegel kijkt om te zien in welk pak hij zich heeft laten naaien, en ontdekken moet dat zelfs kleerscheuren er niet af konden want er zijn helemaal geen kleren

dan kan de wind misschien vat krijgen op zijn blote naaktheid. Het helmgras zal hem toewuiven, het zilte van de zee zal zijn neus binnendringen, het geroep van de meeuwen zal zijn oren vullen en zijn ogen zullen knipperen van het wit van de overtrekkende wolken. En de koning zal kunnen vaststellen dat hij niet op de keien is beland maar in het fijne zand en hij zal  inzien dat de werkelijke werkelijkheid bestaat uit zand, water en lucht, niets meer en niets minder

En misschien dat de koning dan met een kloppend hart denkt: dat gekke hoedje kan eigenlijk ook wel af . . . )

Tuin van Louis Le Roy (1924-2012), Mildam

Het is al meer dan twintig jaar geleden. ‘Kennen jullie eigenlijk de stenentuin van Le Roy?’ vroeg mijn zwager toen we afscheid namen. Die kenden we niet. Maar bij de naam Le Roy zag ik iets in de ogen van mijn vrouw gebeuren. ‘Die tekenleraar?’ Die was het. En toen we erheen reden, ’t was vlak bij, vertelde ze hoe zij ooit tekenles van ene Le Roy had gehad. Het was een kort verhaal.

Aan het begin van de les kregen ze een velletje tekenpapier aangereikt, altijd A3-formaat. ‘Teken een boterham.’ Een andere les: ‘Teken je gympies.’ Of: ‘Teken een lantarenpaal.’ Er volgde nooit uitleg. Het commentaar was summier. Of eigenlijk was het alleen een vraag: ‘Vind je het gelukt?’ Het ging er om goed te leren kijken. Niet iedereen snapte dat.

Toen we de tuin in Mildam gevonden hadden waren we alleen met de stenen. ’t Was in de winter en waterig koud. Af en toe zagen we een man die doende was stenen van de ene kant van het terrein naar de andere kant te zeulen. Hij ging op in zijn bezigheid en leek ons niet op te merken, groette niet. Was dat Le Roy? Mijn vrouw herkende hem niet. Dat ze tekenles had gehad was toen ook al meer dan twintig jaar geleden. Nee, meer dan dertig. En wat de tijd doet met een mens.

We liepen langs de stapels stenen. Klinkers. Tegels. Stoepranden. Puin. Zomaar op elkaar gestapeld, zonder cement.  En toch donderde het niet om als je er tegenaan leunde of op ging zitten. Gemeentewerken leverden dat allemaal, wist mijn vrouw. Met wat ze niet meer gebruiken konden mocht hij aan de gang. Ze herinnerde zich het experiment in Heerenveen waar zij altijd langs kwam toen zij daar school ging. Le Roy’s inrichting van een stuk gemeenteplantsoen week nogal af van een strak gemaaide binnenberm. Of  een gemillimeterd gazonnetje. Niet iedereen snapte dat.

De stapels stenen werden muurtjes. Muurtjes werden bouwwerken. Er ontstonden gangetjes, gewelven, koepels, torens. We dwaalden langs half afgebouwde huizen, stenencirkels, tempels, onvoltooide kathedralen, verlaten kastelen, vestingwerken. Onze verbeelding kreeg pret in wat we ontdekten. ‘Kijk eens hoe het licht hier langs strijkt, nee hier moet je staan en dan naar dat trappetje kijken, het is precies die Etruskische necropolis, weet je nog?’ Hier en daar raakten die stenen overwoekerd. De natuur nam het weer over. Hier werden nieuwe ruïnes geschapen. Ruïnes van beschavingen die er nooit waren geweest maar die louter door onze verbeelding gestalte kregen.

Een dag of tien geleden las ik dat die tuin Rijksmonument is geworden. De tuin heet inmiddels ‘ecokathedraal’, pff, en de vrijwilligers die alles onderhouden doen hun best om de ideeën van Louis Le Roy levend te houden. Hun website (https://www.stichtingtijd.nl/stichting-tijd/complexiteit) legt uit dat het om meer gaat dan stenen stapelen: Tien gouden regels voor het acteren in complexe vraagstukken. Als dat maar geen geboden worden.

Omdat het er gisteren niet van kon komen, bepeins ik vanmorgen welk monument ik vandaag in het kader van de Open Monumentendag 2025 in Amsterdam zou kunnen gaan bezoeken. Maar ik weet er geen die mij het vraagstuk van de beschaving zou kunnen verhelderen. Misschien dat ik daarom aan die februari-ochtend in de tuin van Le Roy moest denken. Je snapt het niet, wat tijd met je doet.

Beeld: geweerkogel; herkomst onbekend

Zo gaat dat nou altijd: ben ik net lekker op gang eens tot de bodem uit te zoeken welke betekenis muziek in mijn leven heeft – ja, om tot een tabula rasa te komen moet er een hoop onzin van het leitje afgeschraapt worden, van eerbiedwaardige muziekgeschiedenis, van hoogdravende filosofie, van zwevend gestemde spiritualiteiten (aan de theologie ervan waag ik mij niet want dan kan ik net zo goed voorspellingen gaan doen over de juiste combinatie van getal en cijfers in de postcodeloterij, en ik win nooit iets) en ja, ik geraakte reeds in het mystieke voorstadium het verband te kunnen doorgronden tussen de muziek der sferen en haar aardse equivalenten, nu ja, in elk geval doorschouwde ik de muziek als een brug tussen ethiek en esthetiek – komt me daar opeens een kogel uit het schijnbare niets langs mijn oren gefloten. Het was een geweerkogel. Uit een jachtgeweer. Op de huls stond de tekst: Bella ciao. Vaarwel schoonheid.

Hoe ter wereld, zo dachten mijn gedachten verschrikt, had in het verre Amerika anno 2025 een jonge man juist aan dát Partizanenliedje gedacht en regels daaruit als muzikale boodschap meegegeven aan de kogel waarmee hij voornemens was een andere jongeman naar de eeuwige jachtvelden heen te zenden. Toch weer de politiek, viel mij mismoedigd in. Als je hedentendage iemand tegenkomt met toevallig andere opvattingen dan noem je hem een fascist. Moet ik het straks ook nog over het Eurosongfestival hebben. Terwijl ik het alleen maar over muziek wilde hebben. En over de verrukking en de vertroosting die zij mij pleegt te bieden in dit vaak wonderlelijke leven.  Vaarwel schoonheid.

Er zal nu wel weer een andere jongeman, of jongedame, in een tochtig zolderkamertje bezig zijn de letters Onward Christian Soldiers! op een geweerkogel te krassen, dacht ik grimmig. Maar mijn begrip van deze wereld is niet zo groot dat deze cynische inval ook maar enige voorspellende waarde heeft. ’t Is de lotto niet.

Ik hou d’r over op. Muziek met een boodschap is niks gedaan. Ik verlang naar het ruisen van de populieren. Het geritsel en gemurmel van de blaadjes, de verhaaltjes van de wind. Ik verlang naar de schoonheid die er al was. En naar de schoonheid die er al is ook zonder dat iemand daar iets over zegt.

Zonsopgang in Het Twiske

‘Tabula Rasa’: een onbeschreven blad. Maar dat kan toch helemaal niet? Nee, dat kan ook helemaal niet en toch probeer ik dat iedere dag.

Mijn ontvankelijkheid voor het idee iedere dag opnieuw te willen beginnen zat er al vroeg in. Bij Van Ostaijen las ik, jongeling nog: ‘Ik wil beproeven naakt te zijn’. En ook nog: ‘Ik wil niets weten ik wil niet vragen waarom ik niet werd een postzegelkollektioneur’. Maar: ‘Ik wil bloot zijn en beginnen’. Dat vond ik aardig geformuleerd, al kostte het me wel een aantal jaren studie om er achter te komen hoe dat nu zat met dat postzegels verzamelen. Dat was natuurlijk beeldspraak, dat snapte ik zo wel. Toch duurde het nog een leven om te snappen wat mijn postzegels waren.

Nu kijk ik iedere ochtend in de spiegel en vraag mij af wie toch die man is die mij zo aankijkt. En of – ie ook een ‘oorspronkelijk gelaat’ heeft. Als me dan te binnen schiet dat je in het Zenboeddhisme na jarenlange koanstudie met die vraag onbarmhartig om de oren wordt geslagen, en ik in weerwil van mijn nogal peinzende aard in de lach schiet, en ik die lachende man in de spiegel zie, dan denk ik: was dat nou zo moeilijk? En, vreemd, ik denk dat is geluk.

Gisteren heb ik mij weer eens verdiept in Arvo Pärt ’s Tabula Rasa. Ik weet nog goed hoe die muziek mijn leven binnen kwam zeilen. Dat was net zoiets als bij Van Ostaijen, een schok. ‘Waar is de muziek?’ moeten de musici zich hebben afgevraagd toen ze het stuk voor het eerst van het blad gingen spelen. Pärt hield er inderdaad maar weinig over toen hij alle Westerse muziek tot dan toe, zo’n acht eeuwen dus, van alle overbodigheid ontdeed, óók zijn eigen kakofonieën.

Van de mens Arvo Pärt weet ik niet veel. Openhartig over zijn privéleven is hij niet. Ja, hij was gisteren jarig, ’t stond warempel breeduit in de krant, al werd dat luidruchtig overschreeuwd door berichten dat een of andere malloot een andere malloot in een steeds malloterig wordend land naar de eeuwigheid had geschoten. Of Pärt een feestje gaf weet ik dan bijvoorbeeld ook niet. Hij oogt als een nogal ernstig man. Zijn bekering tot ‘het geloof’ (het Russisch-Orthodoxe begrijp ik) lijkt mij daarop te duiden. Nou vind ik met een religieus besef niks mis maar zodra je daar woorden aan geeft wordt het weer tobben. En in ernst doet dat dan niet onder voor verzamelen van postzegels. De hemel bewaar me.

Jan Brokken geeft in zijn essay Tabula Rasa; op zoek naar Arvo Pärt (in: Baltische zielen, 2010) wat biografische gegevens die dienstig zijn bij het begrijpen van het een en ander. Hm. Ik haakte af bij het zinnetje “Hij voelde aan dat de nieuwe tijd weer even religieus zou worden als de late Middeleeuwen.’ Brokken staaft die bewering wel met argumenten en met veel aansprekende muzikale voorbeelden maar ’t blijft bij een tasten in het duister. Of bij vrome dromen. De door de Moskouse patriarch Kirill gezegende speciale operatie vanuit het voormalige tsarenrijk geeft te denken over de vrijheid van al diens buurlanden. En overigens niet alleen over de vrijheid van geloof.  

Gelet op dat voorval op die campus in God’s Own Country blijkt mij van een volwassen wordend religieus besef helemaal niets. Dat kan ik ook uitvoerig met argumenten staven, jeumig jazeker van wel, uit het zogenoemde Heilige Land bijvoorbeeld, maar ook uit ons eigen land.  Als je dat spelt als ‘Vaderland’ weet je gelijk dat het mis is. Vanochtend zie ik evenwel liever een lachende man in de spiegel. Is dat nou zo moeilijk? Ik blijf dit probereen.

Arvo Pärt, Paide (Estland), *  11 september 1935

• Arvo Pärt, Tabula Rasa (1977)
• Tabula Rasa, I. Ludus – Con moto

• Tabula Rasa, II. Silentium – Senza moto

• “One searches in the outer world as well as in other’s reflections of oneself – with all its insecurities, joys, convictions, evaluations. The world observes these oscillations of our feelings with profound indifference. Here and there a person hurries by, producing a sound that resembles one’s own. But it’s already gone, and one is again embraced by silence. Our pain and insomnia as part of a whole. Our despair: a drop in the ocean. Death – the final bill, in which the challenge turns into a phantom. Ambitions, hopes, enchantment. All this finds its peace there in the world beyond.

. . . Words irritate. Gestures mislead. Emotions dissolve. Only sound speak a language that might be understood. If one opens the heart, would there be someone receptive enough? But who is listening? Who is able to feel it? Often I do ask myself, where does a heartbeat identical to mine exist? And the attempt of an answer is: out there, on the other end of my own sound.”

Gidon Kremer, Obertöne (1997)

De kraai met de witte veren

De gemeente heeft het populierenhout nog niet opgehaald. De stapels takken en stammen liggen daar maar stapels takken en stammen te wezen. Alle blad is al verdord. Een composthoop. Een grafzerk. Ik mis het ruisen. Zelfs de wind lijkt de populieren te missen en zoekt ongedurig langs de boomsingel en de parkrand.

Om de vergelijking met de vlakten van Gaza niet al te dichtbij te laten komen neem ik mijn toevlucht tot een grapje dat zich wrang genoeg alleen in het Engels laat begrijpen: ‘Here lies a Great Composer. He started decomposing.’

Onze onderbuurman meent stellig te weten dat de toestand wel even kan voortduren en hij heeft connecties bij de gemeente. Hoe het gesteld is met de opruimingsdienst in de grote steden heeft iedereen inmiddels op het journaal kunnen vernemen. ‘Een zooitje,’ zegt hij. Maar dat gaat om ‘huisvuil’, of afgedankte huisraad. Hier moet de Divisie Groenvoorziening aan te pas komen. Men moet die diensten niet op één hoop gooien.

De kraaien intussen zwerven maar wat in de buurt rond. Toen we gisteravond bij schemering thuiskwamen zaten ze met z’n allen in de platanen achter Parkflat I. Daar had ik ze nog nooit zien rondhangen. Er was veel kabaal en daar ga je dan toch van alles van denken. Ik mis hun gebabbel ’s ochtends vroeg, hoog in hun boom, hun gekibbel, hun geflirt, hun avondlijk overleg. Die ene met de witte veren komt wel af en toe nog een kijkje nemen. Of ik nou wil of niet, steeds denk ik maar dat verweesdheid er zo uitziet.

Ik bedacht deze week dat ik wel een portret van hem zou kunnen maken – maar dan moest ik eerst mijn camera zoeken. De accu moest geladen zijn, de juiste lens gekozen, het juiste moment afgewacht. Daar hield die kraai zich niet mee bezig.

Eergistermiddag leek het juiste moment: hij nam alle tijd om zich te baden en zich zo van ongedierte te ontdoen. Het spetterde alle kanten op. Maar ik had de camera niet gereed, die lag binnen, en ook was de accu nog niet geladen. Mijn aanstalten makende bewegingen verschrikten hem en hij vloog weg. Om even daarna toch weer terug te komen. Ik had al besloten dan maar mijn mobieltje te gebruiken en nam mij voor roerloos te blijven zitten. In mijn roerloosheid blikte hij omhoog. Hij keek mij aan.

Wat er in hem omging kan ik onmogelijk weten en aan wat er zich in mijn binnenste voordeed weet ik geen taal te geven. Maar het ging ver voorbij aan woorden als dader of slachtofferschap.