Cmentarz Rakowicki, Krakau, Polen

NIETS CADEAU

Niets cadeau gekregen, alles te leen.

Tot over mijn oren in de schulden

zal ik met mezelf

voor mezelf moeten betalen,

mijn leven voor mijn leven geven.

Het is nu eenmaal zo geregeld

dat het hart terug moet

en de lever terug moet

en elke vinger afzonderlijk.

Te laat om het contract te verbreken.

De schulden moeten worden geïnd,

het vel over de oren gehaald.

Op de wereld loop ik rond

in de menigte van andere schuldenaren.

Sommigen zijn verplicht

hun vleugels af te betalen.

Anderen moeten of ze willen of niet

hun blaadjes afrekenen.

Aan de debetzijde

staat elk weefsel in ons.

Geen wimpertje, geen steeltje

mogen we voorgoed behouden.

De lijst is uitputtend

en het ziet er naar uit

dat we niet zullen overhouden.

Ik kan me niet herinneren

waar, wanneer en waarom

ik zo’n rekening heb laten openen.

Het protest daartegen

noemen we de ziel.

En dat is het enige

wat niet op de lijst staat.

Wisława Szymborska, Einde en begin, 1993 (Vert. Gerard Rasch)

_____

Opm.

De Poolse dichteres Wisława Szymborska leefde van 1923 tot 2012. Bij leven waren haar bijzondere kenmerken ‘geestdrift en vertwijfeling’. Dat schreef zij zelf in het gedicht HEMEL.

Mijn moeder leefde van 1921 tot 2014. Zij waren tijdgenoten. Bij mijn weten heeft zij nooit gedicht, laat staan over haar kenmerken. Kiesheidshalve noem ik die niet.

Van de kunstenaar wordt verondersteld dat die de sterfelijkheid in het kunstwerk overstijgt. Nou ja, sommigen menen dat.

Voor het graf van Szymborska moet je naar Krakau, voor haar gedichten naar de boekhandel. Om toeloop te voorkomen geef ik niet de locatie van het graf van mijn moeder. Gedichten van haar hand zoekt men vergeefs.

Nog twee opmerkingen. 1. Wie is er nu doder? Of, van de andere kant bezien: wie is er nu onsterfelijker? En 2. Wat een geweldig woord: ‘ziel’!  In het Pools is dat dusza. Dat woord bestond daar ook al voor Szymborska begon te dichten, net als ziel.

[PS. Het gedicht NIETS CADEAU las ik voor bij de uitvaart van mijn moeder.]