Muurschildering op de ruïne van een alcohol-distilleerderij in de Oeral. Tekst: “De toekomst is niet meer wat hij was”. | Foto Oleg Klimov

Als je moeite hebt humor te begrijpen weet je dat je in een andere cultuur bent beland. Bij de bovenstaande foto van de Banksy-achtige graffiti vertaalt Hubert Smeets (RAAM) de tekst op het mobieltje met “De toekomst is niet meer wat hij was.” Die uitspraak denk je dan te herkennen – maar wat betekent hij hier?

De foto opent de reportage die afgelopen week in de NRC stond; de maker is de Russische fotograaf Oleg Klimov die afgelopen zomer van Moskou naar de Oeral reisde om zelf het verschil te zien tussen Poetin ’s Moskouse etalage van welvaart en het diepe achterland rond de Oeral. Dat is groot.

De eerste gedachte: een beginnend Moskou-correspondent werd bij de aanvang van zijn werkzaamheden door een onderlegde Rus even gecorrigeerd op diens kennis van de Russische cultuur:  ‘Er is niets zo onvoorspelbaar als de Russische geschiedenis’. Hmm, niet erg waarschijnlijk dat de homo graffiticus dat ook wist.

De tweede gedachte: de tekst is aangebracht op wat rest van een oude alcohol-distilleerderij. Zonder wodka geen leven, wodka is levenswater. Zien we hier de tranen van een homo alcoholicus sedert de huidige machthebbers het bestrijden van alcoholisme tot een kerntaak heeft verheven?

De derde gedachte: daar in de Oeral staat veel industrie op instorten, vooral de chemische. Alles roest, op de oorlogsindustrie na dan. Klimov brengt met andere foto’s indringend de dreigende milieuramp in beeld mocht daar een Oekraïense drone doel treffen. Ach, die sovjet-tijd! Verbeet hier de homo sovjeticus soms ‘al die mooie beloften’?

De vierde gedachte: ook in Rusland heeft zo ongeveer iedereen wel een mobieltje. Maar het gebruik van sociale media en internet is Kremlin-proof.  Verwoordt de homo cynicus hier een veronderstelde boodschap uit het Kremlin?

De vijfde gedachte:

Van alle gedachten die er verder nog bij mij opkomen verdring ik die met leedvermaak (want ‘I hope the Russians love their children too’). Het gaat om schijn en werkelijkheid. En de maker had hoe dan ook lef. De boodschap is hoe dan ook kritisch. En eronder schuilt hoe dan ook onrecht. En daaronder hoe dan ook pijn.

In Engeland laait op dit moment een discussie op over werk van Banksy dat in de publieke ruimte gemaakt is. ‘Opruimen’ kost geld. Maar de grote vraag is wat er dan ‘opgeruimd’ moet worden: Graffiti? Of een politieke boodschap? Keeping up appearances?

Onderstaande muurschildering verscheen vlak na een demonstratie. Daarbij waren honderden mensen opgepakt die protest aantekenden tegen het feit dat Palestine Action tot terrorismenetwerk was verklaard. Rechters draaiden die beslissing niet terug. Verwijdering kostte “de belastingbetaler” een slordige € 60.000.

De (inmiddels verwijderde) muurschildering van Banksy op een deel van de Royal Courts of Justice in London | foto ANP

Er schijnt een Russische zegswijze te zijn: Vreest niet de wet, maar vrees de rechter. Over Potemkin een andere keer maar eens.