Protesterende boer tijdens het stikstofdebat, 1 juli 2026 (bron: de Telegraaf)

Over het protest dat gisteren buiten de vergaderzaal van de Tweede Kamer te zien en te horen was terwijl de geachte Kamerleden binnen hun zegje deden over de plannen van de minister die over de stikstof gaat, valt veel op te merken. Eerstens, de vlag hangt verkeerd om. Kan gebeuren, zeker als je net het land hebt omgeploegd. Tweedst: volgens mij staat er een e te veel achter links. En drie: volgens mij moet er verdwijnen staan, en niet verdwijnt.

Ook valt op dat de boodschap eindigt met drie (3 !!!) uitroeptekens. Het betreft dus geen neutrale mededeling maar een hartenkreet. Vandaar wellicht ook dat de demonstrant zijn / haar boodschap in rijmvorm vervatte. Bauer und Dichter misschien?

Over de inhoud zij nog aangestipt dat het nogal ongebruikelijke woordje onverstand meteen het tegendeel oproept (boerenverstand?), dat in de context van de economische belangen die ter tafel liggen agrarisch ondernemer wellicht accurater was dan boer en dat niet het platteland verdwijnt maar dat de vogels en insecten die daarop leven verdwijnen. Dat zijn er wel heel veel maar het metonymische totum pro parte maakt de redenering nogal onzuiver. Het is, ten slotte, een apocalyptisch bewijs uit het ongerijmde dat het ganse land met wolkenkrabbers zal worden volgebouwd. Gesteld dat de bouwactiviteiten doorgang vinden zodra dit land van het stikstofslot is.

Ik snap ook wel hoe het mis kan gaan als je aan het rijmen slaat. Wie ben ik dan wel dat ik hier iets over zeg? Ik durf er een litertje of tien landbouwgif op in te nemen dat als ik beken Nederlands geleerd te hebben, en ook wel eens versjes maak, mij voor de voeten geworpen zal worden dat ik hun/hen (?) dan maar beter les had moeten geven. En dat ze toch maar mooi hun diploma op zak hadden. Dus. Wie is hier de lul?

Toen ik gistermiddag even inschakelde op de streaming van het Kamerdebat sloeg mij de schrik om het hart. Bijna schreef ik schrikdraad want aan flauwigheid was er geen gebrek. Eén geachte afgevaardigde stelde met enig aplomb vast dat ‘we’ geen stikstofprobleem hebben en dat ‘ze’ moesten ophouden met ‘dat klimaatgedram’. Er waren juist méér dieren gekomen. Hij had nog nooit zoveel ezels gezien, zei hij, terwijl hij om zich heen wees.

Niet de regeringspartijen werden inhoudelijk bevraagd of de plannen leiden tot een effectieve oplossing van het stikstofprobleem, maar de meestribbelende oppositie, die hierin heel misschien het minimale begin van een oplossing zag. Ik ben toen de aardappeltjes maar gaan afgieten.

Nee, ik ben geen politiek analyticus maar een docent Nederlands ‘in ruste’, zoals dat heet. Als het om het effect van de voorgestelde maatregelen gaat laat ik dat graag aan gekwalificeerde wetenschappers over. Maar aan mijn water voel ik (oeps! bijna schreef ik grondwater) dat er nu alleen nog maar gesproken wordt over Natura 2000 gebieden. En de rest van het boerenland dan? Zolang politici het niet eens zijn over het probleem is het moeilijk vergaderen over een oplossing. In wat voor Nederland willen wij met z’n  18.155.051-en wonen, boeren en dieren incluis?

Op het vlak van van alles en nog zowat ben ik misschien ook wel een boerenlul, denk ik, als ik mijn commentaar op dat protestbord teruglees. “Alle mensen zijn bekwaam; ik alleen ben bot als een boer” lees ik in een oud Chinees geschrift uit een tijd toen de landbouw nog niet geïndustrialiseerd was. Of er vleesverwerkende industrie bestond. Of AI. Of kerncentrales.

Lao Tze lichtte dat nog toe: “Ik ben anders dan de mensen, omdat ik de moeder vereer, die alles voedt.” (Tau Teh Tsjing, XX). En nou ga ik niet uitleggen dat hij de Tao bedoelde, en al helemaal niet wat hij daar dan mee bedoelde. Ik vul gewoon maar ‘moeder aarde’ in. En denk na over wat vereren betekent.