Still uit The President’s cake, Hasan Hadi (2025)

De vraag Waar komt ons brood vandaan? is kinderlijk eenvoudig. Het antwoord is dat niet. Dat wil zeggen, voor mij niet. Want ieder antwoord roept weer nieuwe vragen op. Het graan dat op onze akkers staat te rijpen wordt niet door de bakker gebruikt maar als veevoer opgevreten door koeien, varkens en kippen. Daarvan wonen er héél veel in dit land. Dit is niet bevorderlijk voor de natuur in dit land.  Waarom is dit zo? ‘No farmers, no food’, hoor je wel eens zeggen. Alsof daarmee het stikstofprobleem een bedrijfsongevalletje is. Maar die miljoenen en miljoenen dieren zijn ‘voor de export’, wat dat dan ook maar moge betekenen. Nu er de afgelopen dagen zoveel om de vleesverwerkende industrie te doen is, stel ik de vraag Waar komt ons vlees vandaan? maar even uit. Aan het vraagstuk van de Europese landbouwsubsidies durf ik nog niet eens te denken.

Misschien vatte ik de regels uit Campert ’s gedicht te letterlijk op: ‘jezelf een vraag stellen / daarmee begint verzet // en dan die vraag aan een ander stellen’. Omdat ik die vraag dan aan mijn vrouw stel, begint ons huishouden in het honderd te lopen. ‘Je lijkt wel een kleuter,’ moppert ze, ‘zoek het zelf lekker op, ’ als ik over boter, kaas en eieren begin.

Om de harmonie enigszins te herwinnen gingen we gisteren samen naar de film. The President ’s cake gaat over de negenjarige Lamia die door het lot wordt aangewezen om de volgende dag een verjaardagstaart voor de president mee naar school te nemen. Zoiets moet kunnen lukken. Maar er zijn omstandigheden. Die president is Saddam Hoessein en het verhaal speelt in de jaren negentig toen de gewone mensen in Irak van de honger verrekten onder de Westerse sancties. Er was nauwelijks meel. Er was nauwelijks suiker. Er waren nauwelijks eieren. Tenzij je heel veel geld had en dat had Lamia niet. Ze had alleen het horloge van haar overleden vader en  dat wilde niemand kopen. Ik wou het hier maar even bij laten.

Terwijl mijn vrouw in de donkere filmzaal haar huiverende aangedaanheid probeerde te verbergen – ik voelde haar hand de mijne zoeken  – sloegen mijn gedachten krampachtig een andere weg in om het onrecht in de bek te kunnen kijken. Van melodrama bak je tenslotte geen brood. En Saddam Hoessein is weg, gelukkig, al is Irak nog steeds geen vakantieland. Maar dat geldt voor die hele regio, als ik de kranten mag geloven. Wat ik, gelet op de  dramatisch stijgende prijzen van het levensonderhoud, over brandstof heb ik het niet eens, wij tanken LPG, maar ik doe ook heus wel eens de boodschappen, wel móet.

Hoe ter wereld is het mogelijk dat waar de wieg van de Westerse beschaving stond, en de landbouw zo ongeveer is uitgevonden, een jonge filmmaker een sprookjesachtig verhaal verzint over het bakken van een taart? Als de mensheid ergens graan heeft leren verbouwen, en brood heeft leren bakken, en koekjes, en taarten, dan was het dáár: de Vruchtbare Halvemaan bij de Eufraat en de Tigris, Mesopotamië, de Hof van Eden. Ontstonden in Sumer niet de eerste steden? Vonden de Sumeriërs niet het schrift uit?  En de literatuur? Ach, de tijden van Gilgamesj!

Ongeveer halverwege de film, als Lamia erachter komt dat het schamele bedrag dat ze uiteindelijk toch voor haar vaders zakhorloge heeft kunnen krijgen vervalst geld is, heeft mijn brein al een millennium of vijf, nee tien, aan menselijke ontwikkelingsgeschiedenis doorgeploegd.

Met een engelachtig doorzettingsvermogen slaagt Lamia er uiteindelijk in een taart te produceren. Maar eerlijker of lolliger is het er niet op geworden sinds de mensheid van meel brood heeft leren bakken. Machthebbers en politici die menen van wel hebben meel in de mond.

En nu is mijn volgende vraag wat dat plan van onze minister van Landbouw precies behelst.