Sinds Trump aan de macht is bestaat onze wereld niet meer, zegt men. Het zal wel, dacht ik. Ik wilde niet vermorzeld worden in de molen van al te rappe meningen. Mijn pessimisme over het welslagen van allerlei politieke spelletjes is even goed – of even slecht – verdedigbaar als het optimisme van de spelers die daarin geloven. Wat betekent ‘hoop’?  

Ik keek naar buiten. Daar kondigde zich de afgelopen week de lente aan: spontaan. Zonder getekende decreten. Maar verbluffend levend en van een alles doordringende kracht. Ik aan het dichten. Hoe zo iets ontstaat is nauwelijks te bevatten maar de ene haiku riep de andere op en voor ik er erg in had was Binnenstebuiten er. Een lentesuite in zeven haiku.

Zeventien lettergrepen, verdeeld over drie regeltjes: kan het korter? Je kunt een haiku laten klinken zonder één keer adem te halen, ’t is niet meer dan een ademtocht. Een moment, een even stil staan, een halte tussen geboortekreet en de laatste zucht, een uitademing,

De inademing is de natuur. In de haiku gaat het om de directe ervaring daarvan en nadrukkelijk niet om een verklaring of een uitleg. Als een haiku al gevoelens of gedachten oproept, dan komen die geheel voor rekening van de lezer. In haiku komt geen ‘ik’ voor, al weet ik nog van alle haiku heel precies waar en wanneer die tot stand kwamen. Maar wie wil weten ‘wat ik eigenlijk bedoel’ moet zelf maar naar de vogels gaan kijken. Een bedoeling? Ik kijk wel lekker uit! De haiku schuwt grote woorden, zoekt de beeldspraak niet, mijdt het rijm, probeert met eenvoudige taal een onmiddellijke ervaring te vangen.

Dat is op voorhand een onmogelijkheid, zeker als het onderwerp ook nog eens vogels zijn. O, die vogels, zelden zitten zij eens stil! Ieder woord komt erop aan, één verkeerd woord en de veertjes zitten al weer anders!
Vogels zijn geen hemelse boodschappers, al kunnen sommige haiku wel degelijk iets oproepen ‘wat niet van deze aarde is’. Wie aandachtig de vogels volgt, komt erachter dat het verschijnen van iedere vogel en alle bezigheid een eigen uur, plek en zin heeft. Wie de vogels volgt, komt thuis in het seizoen, de grote bewegingen van de tijd, de in- en de uitademing van het heelal. Dan zijn 17 lettergrepen eigenlijk al te veel.

’t Kán ook nog korter. Een van de volmaaktste haiku die ik ken telt er maar elf. Hij is van de 17^e -eeuwse haikumeester Bashō:

Een wolk voor de zon –
trekvogels,
heel even

Er zijn machtige bewegingen gaande in de natuur. Miljoenen en miljoenen vogels zijn nu op de wieken om hun broedgebieden op te zoeken. Miljarden zijn het. En op ’t zuidelijk halfrond is het natuurlijk net andersom. Je verstand staat stil. Inderdaad, we begrijpen daar maar ontstellend weinig van.

Als ik de ganzen nu in grote vluchten over zie komen, elkaar roepend, dan houd ik mijn adem in. Hoe weten ze waar ze heen gaan? Waarom menen ze dat het elders goed komt? Misschien is dat wel hoop. En ik bedenk wat die ganzen wel niet van die kleine mensenfiguur die daar beneden naar hen staat te turen zouden kunnen vinden. Alsof dat trouwens iets uitmaakt. Als ze voorbij zijn adem ik weer uit.