Christine Webb, De arrogante aap; De mythe van de superieure mens. Amsterdam 2025

Gisteren ‘G.O.A.T.’ , heden ‘W.E.I.R.D.’

‘Weird’ staat in de psychologie voor Western, Educated, Industrialized, Rich and Democratic. En ook gewoon voor ‘wezensvreemd’ (als je Engels spreekt tenminste) maar dat doen alleen die wetenschappers die het maar raar vinden dat de rijke, goedopgeleide, in een geïndustrialiseerd en democratisch georganiseerd land opgegroeide Westerling bij alle onderzoeken als norm en maatstaf wordt gehanteerd.

Is dat dan erg?  Vraag eens aan een vrouw die net bij de dokter vandaan komt hoe het was. ‘De dokter denkt dat ik een man ben.’ Zo erg dus.

En dit is nog maar het begin. Het kan nog weirder. Er zijn nog steeds mensen die niet kunnen inzien dat de mens een zoogdier is. Wat is het ‘zelf’ van de mens als je bedenkt dat het aantal bacteriën in je darmen groter is dan het aantal sterren in het Melkwegstelsel?

G.O.A.T. en W.E.I.R.D. hebben met elkaar gemeen dat ze een notie van superioriteit behelzen. Superioriteit roept het idee op van een trap of van een ladder: wie bovenaan komt is de winnaar. Er kan maar één winnaar zijn, de rest zijn de loosers, de mislukkelingen. Het verdrietige is dat veel mensen er zo over denken.

Deze week las ik De arrogante aap van Christine Webb. Ofschoon ik het uit heb, ben ik er nog lang niet klaar mee. Zoals de ondertitel van haar boek aangeeft demythologiseert zij de superieure positie die mens zich vanaf Aristoteles ten opzichte van de natuur heeft aangemeten. Dat is uitermate klemmend omdat we er op deze planeet een zooitje van gemaakt hebben.  Webb wijst het ‘exceptionalisme’ – ook wel antropocentrisme of menselijke superioriteit genoemd – aan als de hoofdoorzaak van de ecologische crisis. En ze legt geduldig uit hoe het zover heeft kunnen komen.

Nou, als we dit eenmaal weten moeten we er gewoon mee ophouden onszelf als zo uitzonderlijk te beschouwen. Onszelf als maat van alle dingen zien is een heilloze denkwijze die alleen maar leidt tot vernietiging van alle leven. Mee ophouden dus!

Was het maar zo simpel. Houd maar eens staande dat plastic een slecht idee was. Of autorijden. Of vliegen. Of dat het niet zo slim was om de Hoogste Leider van een land in het Midden-Oosten te ‘elimineren’. Om van hele volkeren nog maar te zwijgen.

De ideeën die Webb in haar boek ontvouwt zijn niet exceptioneel. Integendeel. Veel van haar werk als primatoloog is een voortzetting van dat van Frans de Waal (1948-2024) aan wie zij haar boek in ongeveinsde nederigheid opdraagt. Het duizelt mij nog van alle voorbeelden die Webb behandelt. Maar meer nog van de vraag die het oproept hoe deze inzichten zich laten vertalen naar ander, heilzamer gedrag.

Hoe kom je van wetenschap naar wezenschap?