Still uit de allerlaatste aflevering Andere Tijden, 23 oktober 2025, Jac. P. Thijsse, de Freek Vonk van de vorige eeuw

In de pas verschenen biografie Meester in het paradijs; Jac. P. Thijsse en het landschap (Dik van der Meulen, Amsterdam 2025) kwam ik het volgende citaat tegen. Thijsse (1865-1945) blikt in een brief terug op alle feestelijkheden en huldigingen die hem in op 25 juli 1935 ten deel waren gevallen toen hij 70 werd:

“Het feest heeft mij de heerlijke overtuiging geschonken dat de waardeering voor ons natuurschoon en ook de belangstelling in onze flora en fauna toch wel veel grooter is dan men oppervlakkig gezien zou vermoeden. Ik heb wel eens in kleinere kring beweerd dat het Nederlandsche volk niet waard is, zoo’n mooi en interessant deel van de wereld te bewonen, maar ik zal me in ’t vervolg voorzichtiger uitdrukken.”

Zou de natuurbescherming in Nederland zonder Thijsse niet op gang zijn gekomen? Natuurlijk wel. Ook nog wel zonder al die Verkade-koekjes, al kon dat laatste wel eens minder zeker zijn. Maar toch, iedere Nederlander behoort te weten dat de Nederlandse natuurbescherming begint met het Naardermeer. En dat Thijsse aan de wieg stond van de Vereniging Natuurmonumenten, die het meer in 1905 uit de klauwen van een  onnadenkende gemeenteraad van de stad Amsterdam heeft gered. Thijsse is een natuurmonument.

Er wordt zoveel vergeten tegenwoordig. Gistermiddag werd ik nog door Natuurmonumenten gebeld. Of ik lid wilde worden. ‘Maar ik ben al lid, dat weet u toch?’ ‘Alleen uw naam staat onder die petitie voor schoner water. En niet of u lid bent. Om privacy-redenen, begrijpt u? Maar eh,  is uw vrouw dan al lid?’

Om de ministers te imponeren willen ze bij Natuurmonumenten nu een miljoen leden hebben. Vandaar de actie. Ze hadden al een paar keer gebeld. Dat had ik wel gezien maar mijn hoofd staat er niet iedere dag naar actie te voeren. Ook is mijn bivakmuts wel eens in de was. En overigens heb ik er zeer weinig vertrouwen in dat de huidige dubbeldemissionaire ministers zich laten imponeren door iets dat het belang van hun achterbannen ook maar een ziertje zou kunnen schaden. Dat lukt zelfs de Raad van State niet.

Over Thijsse hoef ik toch de loftrompet niet meer te steken. Of toch wel? Thijsse heeft bij leven veel publieke blijken van waardering mogen ontvangen maar dat zegt natuurlijk niets over hoe hij die heeft ervaren. In het citaat hierboven schemert iets door van zijn diepe bekommerdheid met de natuur. Dat is heel erg zeldzaam in zijn boeken. Hoe klein was die kring waarin hij vrijmoedig durfde te stellen dat  de staat Nederland, wij dus, de natuur eigenlijk niet waard was? Dat de natuur een andere staat verdiende?

De allerlaatste aflevering van het geschiedenisprogramma Andere Tijden was gewijd aan Thijsse. Dat dat geen volledig beeld opleverde is niet erg. Dat het programma op de NPO geen gelegenheid meer krijgt dat beeld aan te vullen, dat is erg. De dichter Bloem verzuchtte in De Dapperstraat al dat er maar weinig natuur meer in dit land was (Quiet though sad, 1946). Als de cultuur er ook niet meer is om dat vast te stellen is het echt armoe.