Portret van Anton de Kom gemaakt tijdens zijn gevangenschap in Fort Zeelandia, 1933 |Foto erven Maurits Welle Collectie

Van Suriname weet ik beschamend weinig. Het is wel eens op het nieuws, meestal is er daar dan gedonder, iets met corruptie enzo. Bauxiet. Of olie. Niet best dus. De natuur heet er indrukwekkend te zijn. Ook zijn er veel wilde dieren. En tropisch hardhout. En diep in het oerwoud leven nog indianen. De Tarëno bijvoorbeeld. Dat betekent mensen van hier in hun taal. Er worden veel talen in Suriname gesproken.

Ja, er wonen ook Surinamers in Nederland. Waarom? “Wij zijn hier omdat jullie daar waren.” Dat is denk wel de kortste samenvatting van een kolossaal koloniaal verleden. Maar daar ik er zo weinig van weet zou die uitspraak dus ook van een Molukker kunnen komen, want op de Molukken waren we ook. Nootmuskaat hè?  Of van iemand anders, elders uit de gordel van smaragd, die is tenslotte zo uitgestrekt als heel Europa. Onze Nederlandse voorvaderen schuimden wat af. ‘U komt uit Nederland?’ Er zijn meerdere streken waar men dan ter begroeting dit toezingt: “er ligt een roofstaat aan de zee, tussen Oostfriesland en de Schelde’.

Van Anton de Kom wist ik lange tijd niet veel meer dan dat hij de naamgever was van een marktplein in de Bijlmer. Het ruikt daar anders. Daar kwam ik nooit. Daar woonden die Surinamers. Gekleurde mensen in kleurige kleren. Er waren kleurloze redenen van bureaucratische aard om dat hele stadsdeel te eniger tijd als Amsterdam Zuidoost te herbenoemen. Het is allemaal nogal schimmig. Die hele wijk was nogal anders geworden dan de bedenkers hadden voorzien. Er huizen nog steeds veel mensen van Surinaamse herkomst.

Ik zocht een foto van Anton de Kom. Ik vond er een die pas is opgeduikeld. Het lijkt wel een Afrikaan. Ghana? Ivoorkust? Van Afrika weet ik nog minder dan van Suriname, laat staan van alle inwoners. Een miljard! En Afrika is tenslotte geen land. Hoe kwam De Kom in Suriname? Met een bootje? In Suriname wonen iets meer dan een half miljoen mensen. Alles bij elkaar opgeteld zijn er minder Surinamers dan mensen die er nu in Amsterdam wonen, toeristen niet meegerekend.

De foto is een ‘mugshot’. Wat dat is kwam ik onlangs te weten toen er een verscheen van een bekende president van een bekend land. Als er een mugshot van een staatshoofd wordt gemaakt noem je dat een statieportret. Was dit De Koms statieportret?

Omdat ik nu wat verlegen ben met mijzelf en mijn suboptimale kennis maak ik maar een geintje. Van Wij slaven van Suriname (1934) had ik natuurlijk wel eens gehoord. Al heb ik het nooit echt gelezen. Wie wel? Surinamers natuurlijk. En de koning misschien. Die wilde tenslotte ook laten uitzoeken hoe het nou zit met de vergaarde rijkdom van zijn voorgeslacht. Is dat boek al wat geworden? Even voor de duidelijkheid, ik wil niemand in diskrediet brengen. Dat wilden de machthebbers in 1933 ook niet toen ze Anton de Kom alleen nog maar verdachten van laat ik zeggen mogelijk staatsondermijnend gedachtegoed. Heilige onschuld!

In 1975 werd Suriname onafhankelijk. Vandaar dat het vandaag feest is. In 1975 is dat compleet langs mij heen gegaan. Ik was toen volop bezig huisvesting in Groningen voor mij en mijn lief te zoeken. Daar zouden we gaan studeren. Had ik al opgemerkt dat bij die studie Suriname er flink bij ingeschoten is?

Ik heb ook nooit iemand goed leren kennen uit Suriname. Of naast iemand gewoond uit de ‘overzeese gebiedsdelen’, zoals dat heet. Later, heel veel later, werd ik nog eens collega van iemand die gelet op zijn achternaam uit India kwam maar die toch echt een heel hoge functie bij de nationale bank in Suriname had gehad. Hij was econoom en rekende nog in guldens. Misschien dat hij daarom uit Suriname was gevlucht. Zo zei-die dat tenminste, ‘toen moesten we vluchten’.

Nee, van Suriname weet ik niks. Maar als ze het nu in de politiek weer eens hebben over kolonialisme, uitbuiting, slavenhandel, racisme of soevereiniteit dan weet ik tenminste waar de gaten in mijn kennis zitten. Ook kan ik naar het Suriname Museum gaan.