Casa di Leda et il Cigno, Via de Vesuvio (V, 6), Pompeii

In het jaar 79 van onze jaartelling maakte een geweldige uitbarsting van de Vesuvius een einde aan alle leven in Pompeï. Het verhaal is bekend. Of eigenlijk niet, want nog regelmatig worden bij opgravingen opmerkelijke vondsten gedaan. Het verhaal moet dan herschreven.

Vorige week liepen wij er rond. ‘Ouwe stenen kijken,’ noemt mijn vrouw dat, als we in regio’s verblijven waar het verleden nog zo uit de grond steekt dat je er onwillekeurig over struikelt. Zij gaat het liefst alle open deuren in van openstaande kerken, dat zijn dus de katholieke, maar ik struin bij voorkeur door heidense verledens. Daar kunnen we allebei mee leven, ook samen. Nu wil het geval dat één zo’n ‘Stolperstein’ op mijn maag bleef liggen.

We waren afgedwaald van de menigten. Op de Via de Vesuvio was bijna niemand meer, in elk geval geen groepjes die zich lijdzaam lieten leiden door een van de talloze gidsen met maar al te ingestudeerde verhaaltjes. Inderdaad, in de verte kon je de Vesuvius zien liggen. De rook die mijn vrouw meende te zien was een wittig wolkje dat zich in het strakke blauw om de krater had heen gevouwen, bijna liefdevol. Terwijl ik dat tegen mijn vrouw opmerkte wierp ik een blik door een open venster. En zag precies het beeld van de foto hierboven.

Inzoomen leverde dit beeld op:

Leda en de zwaan

Een zo frisse fresco ontwaren temidden van al die ouwe stenen kwam als een schok. Dat het om een voorstelling ging van Leda en de Zwaan verwonderde mij. Ik bedoel, het verwonderde mij dat ik na een kleine tweeduizend jaar dat tafereel onmiddellijk dacht te herkennen. Maar de naschok moest nog komen.

In de museumshop had ik al een boek zien lonken: The buried city; unearthing the real Pompeii.   De auteur hiervan, Gabriel Zuchtriegel, zei mij toen nog niets maar hij had wel degelijk een verhaal toen ik het in de dagen erna las. Zuchtriegel is de huidige directeur van het Archeologisch Park van Pompeï. Hoe hij dat als Duitser heeft kunnen worden is een spannend verhaal op zich waar iemand zich te gelegener tijd misschien nog maar eens in moet vastbijten. Ik hoop op een minder effect en geld belust onderzoeker dan Dan Brown.

Zuchtriegel besteedt ampel aandacht aan Leda en de zwaan. Allicht, want de ontdekking was in 2018 een enorme sensatie. Blote plaatjes! Hm, wat zou de kerk daarvan vinden? Een inzicht dat mij overrompelde was dat het verhaal van Leda en Zeus in het jaar 79  al hartstikkeme klassiek was, in elk geval al meer dan vijfhonderd jaar oud. Wat deed die voorstelling dan in die slaapkamer?

Naar het schijnt gaf de geschiedenis van Zeus die in de gedaante van een zwaan de zeer welgevormde koningin van Sparta bezwangerde al in de oudheid aanleiding tot wenkbrouwfronsen. Hoe zat een en ander dan biologisch? Helena, de mooiste vrouw ter wereld toch, zou uit een ei zijn gekropen als vrucht van die geslachtsvereniging? En de aanleiding gaan vormen voor de strijd om Troje? En dat geloofden die Pompeiiers?

Een tamelijk terloops gemaakte opmerking van Zuchtriegel in zijn beschrijving van andere erotische voorstellingen in Pompei maakt de vraag nog klemmender: wat geloofden die mensen nu echt? In het jaar 79 had de apostel Paulus al zendbrieven geschreven aan de eerste Christelijke gemeenten rond de Middellandse Zee. Die zouden later deel uitmaken van het Nieuwe Testament. Maar niet na eeuwen gedelibereer en een hoop ruzie en gedonder. Nog steeds is men er niet uit wat die Paulus nu precies heeft geschreven. Enfin, ik ben geen schriftgeleerde.

 De verspreiding van het Christendom werd zeer bespoedigd door de vorming van het Romeinse Rijk, zoveel is wel duidelijk. Dat had te maken met de genadeloosheid van het Romeinse regime, maar ik ben ook al geen klassiek historicus.

In het jaar 79 was dat allemaal nog niet duidelijk, de inwoners van Pompeii toen niet en ons nu niet.

Als, als, als . . . Maar as is verbande turf en daarvan kregen die arme Pompeiiers op die oktoberdag in de eerste eeuw van onze jaartelling al veel te veel op hun hoofd.