Antico Borgo del Pozzo

In het oude dorp van de put

De figuur Lucky (what’s in a name?) heeft in Waiting for Godot slechts één claus maar die is dan ook memorabel, wat je er ook van vindt. Een voor de hand liggende observatie is dat hij raaskalt. Je hoeft hem dus niet serieus te nemen, zoals trouwens alles wat in deze tragy-comedy in two acts gebeurt volstrekt zinloos is: absurde rituelen om de tijd te doden in een bestaan dat in zichzelf geen betekenis heeft. Zelfs eruit stappen is zinloos. Als Beckett in dit stuk ons de menselijke staat toont dan is dat een onbarmhartige.

Binnen de illusie van het toneelstuk is Lucky de knecht of slaaf van Pozzo, zijn heer. Het draait in Waiting for Godot dus onder andere om machtsverhoudingen. Daar weten marxistische, antiracistische, feministische en andere wereld verbeterende  interpretatoren wel raad mee.

Close-reading van het taalmateriaal levert op dat er wel degelijk systeem in deze woordenbrij te ontdekken valt. Lucky begint ergens bij een ondefinieerbare God, daalt af via allerlei zinloze menselijke bezigheden om te eindigen bij stenen. Een grafsteen? Voor filosofen en theologen is dat een Fundgrube om hun eigen ideeën te demonstreren. Een psycholoog zal wijzen op de beperktheid van onze rationele vermogens en een boeddhist kan hem bijvallen: het denken zèlf leidt niet tot verlichting. 

De ‘doeners’ van deze wereld, die ongelukkigerwijs ook onze portemonnee beheren, zullen beargumenteren dat dit allemaal geen ‘nut’ heeft: het stuk niet, de zo geroemde speech van Lucky niet, de 2.640.000 interpretaties niet. Waarom  betalen voor een hoop onzin die een chimpansee achter de tekstverwerker, of nog beter een intelligent algoritme, ook kan produceren? Die investeren liever in Disneyland of de kolonisatie van Mars: dat levert tenminste harde centjes op. 

De menselijke neiging naar zingeving is een onuitputtelijke bron van vermaak. Of is het toch verdriet? Dat hangt van je standpunt af en ik weet nooit goed waar te gaan staan. En het leven zelf is weer iets anders. Met een leeg hart is alles dwaas.

Ik ken geen indringender toneelstuk dan Waiting for Godot. Beckett gaat tot het bot. Tot het merg. Hem wordt, overigens net als het Zenboeddhisme,  niet zelden nihilisme, zelfs harteloosheid aangewreven. Zeer ten onrechte. Zie bijvoorbeeld deze opmerkelijke scene met het jasje, namelijk in Act Two.

https://www.youtube.com/watch?v=izX5dIzI2RE&t=49s,  1:19:04:

[ESTRAGON sleeps. VLADIMIR  gets up softly, takes off his coat and lays it across ESTRAGON’S shoulders, then starts walking up and down, swinging his arms to keep himself warm. ESTRAGON wakes with a start, jumps up, casts about wildly. VLADIMIR runs to him, puts his arms round him] There. . . there . . .  Didi is there . . . don’t be afraid . . . 

Ziezo. En nu naar huis