Hun populieren zijn omvergehaald, hun nesten zijn verwoest – het is de vraag hoe de kraaien daarmee omgaan. Eén zag ik gisteren en eergisteren weer rondscharrelen op de plek des onheils. Vanochtend was hij er weer,  duidelijk  herkenbaar aan enkele witte veren aan zijn staarteinde; hij zal dit voorjaar hier uit het ei gekropen zijn, ik heb ‘m in voorgaande jaren nog nooit gezien. Dat ik hem daarom ook ken, is te veel gezegd.  Wat gaat er in hem om?

Gisteravond cirkelde voor het donker werd een hele groep rond de boomloze plek. Hun gemeenschappelijk krassen klonk opgewonden, niet geruststellend. Of was dat mijn plaatsvervangend schuldgevoel? Zochten zij hun nest? Wáren zij het wel? Anders dan die ene met die witte staartveren herkende ik ze niet. Zwarte kraaien zijn . . . nu ja, nogal zwart. Al die nuances in hun zwarte kleed kan ik niet benoemen, al zie ik die soms wel als ze de drinkbak aandoen. Daarin individuen herkennen vergt heel erg veel geduld. De nuances in hun krassen hoor ik duidelijk, maar begrijpen?

Het heeft allemachtig lang geduurd voor bij de mens het besef indaalde dat kraaien erg intelligent zijn. Dat ze in staat zijn ingewikkelde puzzels op te lossen is overal op internet na te gaan, bijvoorbeeld hier: https://www.youtube.com/watch?v=Gui3IswQ0DI.

Maar hebben kraaien ook een binnenwereld? Hoe ziet die er dan uit? Vanmorgen stuitte ik op een artikel met een interessant onderzoek: https://royalsocietypublishing.org/doi/abs/10.1098/rspb.2011.0957

Als je kraaien onheus of onrechtvaardig bejegent herinneren ze zich dat niet alleen maar brengen ze ook hun opgeroepen gevoelens tot uitdrukking. Noem het wrok, noem het wraak. Het meest curieuze is misschien dat ze die gevoelens ook op andere kraaien kunnen overbrengen die met het voorval niks van doen hebben. Zelfs na jaren. Dat geeft te denken.

Dit soort onderzoek is lastig want wat is dan ‘onheus’ of ‘onrechtvaardig’? Wat is ‘wrok’? Voor je het weet leg je menselijke maatstaven in je observaties. Hoed je dan maar. Frans de Waal zou zo maar eens heel erg gelijk gehad kunnen hebben toen hij retorisch de vraag opwierp of de mens wel intelligent genoeg is om de intelligentie van dieren te snappen (Zijn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn? (2016)). En het zoogdier mens?

Een bericht uit de krant van vanochtend: de heer Trump wil het Amerikaanse Ministry of Defense omdopen tot Ministry of War. Dit geeft zijn intenties beter weer, meent hij. Over wrok en rechtvaardiging van geweld zal wel weer eindeloos worden geouwehoerd in het deze week weer opgetuigde circus van de talkshows. Ook de berichtgeving uit Gaza, Moskou  en Beijing geeft daar aanleiding toe. Zal dat wezenlijk meer opleveren dan gespeculeer over de vraag (bijvoorbeeld) hoe Hitchcock aan zijn idee kwam voor The Birds (1963)? Ach, de televisie, al die films. Voor je er erg in hebt ga je denken dat dát de werkelijkheid is.

Als ik iets wil begrijpen van het gedrag van de kraaien voor ons huis zal ik  mijn eigen binnenwereld dieper moeten onderzoeken: wat is mijn gevoel van rechtvaardigheid? Hoe zit het met mijn wrokgevoelens?