De foto toont het horloge van Nikawa Kengo  二川謙吾, destijds 59 jaar oud, dat stil is blijven staan op het moment dat geschiedenis geschreven werd, Hiroshima, 6 augustus 1945. Nikawa stierf zestien dagen later aan zijn brandwonden

Voor mijn tiende verjaardag had ik een horloge gekregen, vermoedelijk een oude van mijn vader. Of ik dat met trots in de klas showde, herinner ik mij niet, wel dat ik telkens maar naar mijn pols moest kijken: hoe lang duurt een minuut? Een uur?
In een flits drong het tot mij door dat het moment ‘nu’ nooit te betrappen was: als je het maar uitsprak waren de wijzers al weer verder. Het was bij meester Tjoelker, de vierde klas, ik zat links achterin, alleen, bij het raam. En ik zie weer die gebroken witte wijzerplaat, het chroom, het bruine craquelé bandje. Ik hoor het tikken. Wanneer is het nu?

Wat mensen er ook over mogen beweren, de tijd is een groot mysterie. Er kwamen meer momenten in mijn leven met eenzelfde overrompelende helderheid. Als ik die samenvoeg kunnen ze makkelijk in een luciferdoosje, al zijn honderd bibliotheken in alle talen van de wereld ontoereikend om die maar bij benadering te beschrijven. Ze vormen een universum van alles en vooral van allen waarom en om wie het echt gaat in mijn leven. De rest is theater, een niet zo erg goede film.

Vandaag wordt herdacht dat Amerika met de atoombom op Hiroshima, op 6 augustus 1945, precies om 8.15 uur de wederstrevende Japanners tot capitulatie wilde dwingen. De rest is geschiedenis. We zitten er midden in.

Ik heb lang gedacht dat de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog, dat ‘Auschwitz’, dat Hiroshima, dat Nagasaki een absoluut moreel ijkpunt voor de mensheid zou zijn. Nooit meer oorlog! Wat een dwaasheid. Kijk naar wat er in Gaza gebeurt. Of in Oekraïne. Zo’n ijkpunt is in geen taal der wereld aanwijsbaar, net zo min als het moment nu.

Nie wieder Krieg!

二度と戦争を起こさない

никогда больше войны

לעולם לא עוד מלחמה

لن نعود للحرب مرة أخرى

. . .

Enzoverder, enzovoorts, alle talen van de wereld.

Ik weet maar één taal waarin dat kan.