De schoener Oosterschelde op weg naar Frans-Polynesië, juli 2024. Foto Tom Dixon 

Charles Darwin was begin twintig toen hij in 1831 aan boord van HMS Beagle de haven van Plymouth uitvoer en Engeland en Europa kleiner en kleiner zag worden. Hij bleef vijf jaar weg. In die vijf jaar van zwerven over de wereldzeeën keek hij goed om zich heen, verzamelde van alles en nog wat uit de levende en de dode natuur, planten, dieren en fossielen, en dacht daar over na. Toen hij thuis kwam dacht hij daar nog veel langer over na. Hoe stak die natuur nou in elkaar? Nee, niet zoals vanaf kansel of troon werd beweerd maar echt? Wat was de kern van alles wat hij had gezien? Hij piekerde en peinsde, liep rondjes op een paadje dat hij speciaal voor dat doel achter zijn huis in Down had laten aanleggen. Hij vergeleek zijn bevindingen, keek nog eens naar andere, las alle boeken die er over dat onderwerp waren geschreven, en kuierde nog maar weer eens een rondje. Krabbelde zijn ingevingen op:

Enfin, ’t verhaal is bekend. In 1859 verscheen eindelijk de vrucht van al dat overdenken en gepeins, On the Origin of Species. Dát boek kantelde onze kijk op de plaats van de mens in de verbijsterend rijke natuur.

Vanmiddag meert de driemastschoener Oosterschelde weer aan in de thuishaven Rotterdam, in de Veerhaven. In het kielzog van de Beagle heeft dat schip een kleine tweehonderd jaar later zo om en nabij dezelfde tocht gemaakt als Darwin. Dat gebeurde in het kader van een omvangrijk onderzoeksproject waarin getracht wordt ‘de polsslag van de planeet’ te begrijpen. De website ronkt van alles: https://darwin200.com/research/.

De Oosterschelde zal vanmiddag vast feestelijk onthaald worden. Er ligt al een vloot van 50 historische zeilschepen te wachten in de Nieuwe Maas. Er zal gevlagd worden, er zullen toespraken zijn, er zullen reportages worden gemaakt. Misschien komt het wel op de televisie.

Maar ik hoop intens dat er onder al die wetenschappers uit al die 45 landen die meegevaren hebben een jonge onderzoeker zit bij wie er een lichtje aangegaan is. Hoe werkt het mechanisme van onze destructiedrang? Zo van: we weten nou al een hele hoop, en sinds Darwin is het er niet beter op geworden in de natuur, maar hoe begrijpen we nou de menselijke natuur die dit alles meent te begrijpen maar toch de hele boel grondig aan het verkloten is? The whole enshittification?

Dat hoeft niet eens een jongeling op dat schip te zijn, maar me dunkt zeker ook geen jongeling op een ruimteschip dat koers zet naar Mars. Hij of zij hoeft niet eens een wandelpaadje achter huis te hebben, niet alle wandelingen leiden tenslotte tot vruchtbare inzichten. Het hoeft niet eens een bioloog te zijn, maar een levend mens, met een kloppend hart voor andere levende wezens.