‘En nu?’ vroeg mijn vrouw toen wij de pensioengerechtigde leeftijd hadden bereikt. Hoe zo’n argeloze vraag zich in je kan nestelen! Wat voor heerlijks we ook deden in al die tijd dat we niet naar een baas hoefden weerklonken die twee woordjes. En nu? Ik hoorde ze als de klanken wegstierven van het concert dat we juist hadden beluisterd, ik zag ze op een lege wand als we een museum waren doorgedwaald, als door een onzichtbare hand geschreven. Ik meende dat dát te horen was in het wegwaaiende loeien van de koeien als we weer eens door de grazige weiden waren gefietst.

Men wil iets zinnigs doen, nietwaar? en ook nog iets voor de gemeenschap betekenen. Ik vroeg het de vluchteling die ik als vrijwilliger wegwijs probeer te maken in onze Nederlandsche taal. Zijn naam, status en achtergrond houd ik maar even voor me, je weet maar nooit of zoiets in toekomst problemen gaat geven.

Die taalregels gaan nog wel, meent hij, ’t is de cultuur die ondoorgrondelijk blijft. ‘Wat bedoel je nou weer met nietwaar? Is dat nou waar of is dat nou niet waar? Jullie schamen je ook werkelijk nergens voor, hè? Als het maar centjes oplevert. Of het stempeltje Deugmensch.’

Dat van die schaamte weersprak ik, zelfs met enige klem. ‘Wij kennen vliegschaamte,’ begon ik op te sommen, ‘en vleesschaamte. Tesla-schaamte, stookschaamte, fast fashion-schaamte, de schaamte van Onze-Voorvaderen- hebben-in-het Verleden-heel-NARE-DINGEN-met-jullie-Voorvaderen-uitgespookt-en-daar-hebben-we-geen-PUNT-achter-gezet-maar-we-weten-nog-niet-wat-er-achter-de-KOMMA-moet-komen-te-staan, en dan ook nog iets raars met de oorlog, de joden geloof ik . . . ‘ Ter hoogte van ‘Fout-Festival-schaamte’ in mijn opsomming onderbrak hij mij, ‘Ook een vijg?’ en stak een glinsterende vrucht in zijn glimlachende mond.

En nu?

Vanmorgen dacht ik terug aan die vijg. Ik had zojuist op de radio gehoord dat de Tweede Kamer nog middernachtelijk vóór de aanvaarding van de Asielnoodmaatregelenwet had gestemd. Hoe leg ik dat woord nou weer uit aan iemand die in het Midden-Oosten school gegaan heeft? ’t Is niet te doen in taal. Ik schaam mij voor mijn ontoereikendheid, terwijl ik toch ernstig studie aan het Nederlands heb verricht. Ik moet terug naar de concrete werkelijkheid. Iets wat je behappen kunt. Wat is waar en wat is niet waar?

De schaamte die mij overviel, én die vijg, deed het volgende plan als een sappige vrucht in mij rijpen. Zóveel schaamte drukt op een mens. Dat is al ondragelijk zwaar maar men wil er ook niet mee te koop lopen. Dat wappert maar als het labeltje Deugmens uit het pas aangeschafte hemdje. Zoiets houd je voor je. Schaamte verberg je. Hoe?

Met een vijgenblad natuurlijk! Hoe kon ik nou zo stom zijn dit te vergeten, terwijl ik toch helemaal in onze dóor en dóór joods-christelijk-humanistische cultuur geworteld ben?! Nee, het plan voorziet niet in een geheel nieuwe kledinglijn, mij gaat het echt niet om de centjes. Dat zou de economie van de florerende kledingindustrie ook maar in de war schoppen.

Nu hebben we wat geld opzij gezet, voor de ‘moeilijke tijden’ waar iedereen het de laatste tijd over heeft. Ik weet nu hoe wij dat zinvol kunnen besteden, niet alleen ons geld, maar ook onze tijd. En ‘t is nog goed voor de gemeenschap ook. ‘Als we daar nu eens een stukje grond voor kopen,’ stelde ik mijn vrouw voor. ‘En als we dat nou es vol zetten met vijgenbomen? Met de huidige klimaatveranderingen doen die het hier als een tierelier. Dat wordt op den duur dan een mooi bos. Mensen kunnen er dan vrij in ronddwalen, schaduw zoeken onder de vijgenbomen als het zonnetje weer eens onbarmhartig schijnt, elkaar ontmoeten en spreken over hun specifieke schaamte. Hun schaamte delen. Nee, niet gerubriceerd, álle schaamtelingen zijn welkom. All-inclusive, zogezegd. Want is niet in de kern alle schaamte gelijk? Wie behoefte voelt plukke zich een vijgenblad, precies van de juiste vorm en de juiste grootte om de eigen, persoonlijke schaamte mee te bedekken . . .’

‘Dan heb je een flink bos nodig,’ merkte mijn vrouw op, ‘en dus een flinke lap grond’. Zeker. Ik heb al iets op het oog. In de Wieringermeer, vlak bij Middenmeer, is deze week net iets vrijgekomen. Ze teelden daar tomaten enzo, voor de export nota bene. Ze kennen mij daar want ik heb er vroeger dikwijls op het land gewerkt. Ja, onze vijgenbomen zullen daar uitstekend gedijen. Niks export, eigen schaamte eerst, nietwaar?’