Foto: Yann Arthus- Bertrand, Hart in Voh, Nieuw-Caledonië (Frans overzees gebied) (20°56′ Z – 164°39′ O).

Vorige week toonde ik een foto van een roestige ladder die nergens heen leidt: “ Ontgoocheld klom hij omhoog om verhaal te halen.” Het einde van illusies. Lucht genoeg, maar een hemel? Ho maar! Geen Helios die elke dag in een stralende wagen langs die hemel rijdt om zo het licht naar de mensen op aarde te brengen. Ovidius wist al dat dat verhaaltje ergens anders over ging: menselijke overmoed. Hoogmoed. Wie de geschiedenis van de mensheid volgt komt eeuwen daarna Copernicus tegen, Newton en Einstein. En wat de levende wezens op deze kleine planeet betreft Descartes, Darwin, Freud. Er zijn honderden manieren om samen te vatten hoe mensen er telkens in slaagden er een zootje van de maken. Laat ik het nauwkeuriger benoemen: het Groot Russisch Rijk, het Nieuwe Jerusalem en de heilstaat MAGA zijn illusies. Hoogmoedige, hartverscheurende illusies. Concreet zijn alleen de lijken waarop die heilstaten gebouwd moeten worden. “L’ enfer, c’ est les autres,” merkte eens iemand snedig op. De mens is een redeloos zoogdier dat het andere zoogdieren alleen maar onmogelijk maakt met z’n idiote verzinseltjes.

Ju ju, wat een somberte! Last van nihilisme? Nee hoor, allerminst! Wie de ontgoocheling in de bek durft te kijken, en zich op die denkbeeldige ladder omkeert, ziet misschien het panorama dat Yann Arthus-Bertrand hangend in een helikopter vanuit de lucht vastlegde. Zie de foto boven. Die Franse fotograaf en ecoloog is zijn hele leven al bezig de aarde in al haar schoonheid en kwetsbaarheid te fotograferen. Te documenteren, want hij en zijn allengs gegroeide team van wetenschappers noteren ook gewetensvol aan welke bedreigingen die schoonheid bloot staat. Meer dan 30.000 van die adembenemende foto’s zijn voor iedereen te bekijken: https://www.yannarthusbertrand2.org/collection/earth-from-above/ En dan heb je de aarde nog niet eens zelf gezien, alleen nog maar foto’s.

De foto hierboven koos ik niet toevallig. Arthus-Bertrand gebruikt ‘m ook voor de entree van zijn website en voor de omslag van het fotoboek De aarde vanuit de hemel (Terra, 1999). Hij zal zich de sentimentele aantrekkingskracht van het hartvormige eilandje gerealiseerd hebben. Een echt hart ziet er niet zo uit. Maar ik herinner mij nog hoe het mijne geraakt werd toen ik voor het eerst die foto’s zag. ’t Was bij het klooster van Fontevraud, ergens aan het begin van deze eeuw. De foto’s vormden een eindeloze galerij op billboards die langs de muren van die eerbiedwaardige abdij stonden opgesteld. Wij waren lang binnen geweest en ik had mij steeds maar weer af lopen vragen waar die negen eeuwen vroomheid toe geleid hadden. En toen opeens La Terre vue du Ciel . Dat was een aanklacht.

Of misschien beter: een oproep. En die kwam recht mijn hart in. Zolang ik het er niet over hoef te hebben weet ik precies wat mijn hart is. Of mijn ziel. De hemel.

Deze kleine, kwetsbare, droevige planeet is alles wat we hebben. Nee, we hebben die aarde niet eens, we maken er alleen maar even deel van uit, héél even. Niet de tijd gaat voorbij, de mens gaat voorbij.

In deze zo wrede tijd, waarin alle moraal vermorzeld wordt door blind eigenbelang, kan dat besef van kwetsbare vergankelijkheid in ons bewustzijn misschien de zaadjes voeden van zorg en verantwoordelijkheid.