Foto kraanvogels: Vincent Munier

Aristoteles dacht nog dat zwaluwen in het najaar in winterslaap onder in vijvers onderdoken: waar anders, je zag ze toch niet? Daarna gebeurde er een allemachtig lange tijd niet zo gek veel in de vogelkunde op het vlak van de vogeltrek. Ja, naar de maan, dat zou kunnen. Pas aan het begin van de 19^e eeuw ontdekte een Duitser dat de ooievaar die hij zojuist had geschoten al door een andere jager was geraakt. De pijl die het beest doorboorde bleek van Afrikaanse herkomst. Rare theorieën waren daarmee ook lek geschoten. Maar hoe zat het nou?

Pas aan het begin van de twintigste eeuw kwam er beweging in het vogeltrekonderzoek. Dat was een lange weg. Met het ringen van vogels werden aanvankelijk povere resultaten geboekt: vind zo’n ringetje maar eens terug. De kleurringen aan het eind van de vorige eeuw maakten het mogelijk met een goede kijker snel en eenduidig af te lezen waar een vogel vandaan kwam. Met zendertjes en geolocators is nu de precieze route van een individuele vogel te volgen. Nog maar sinds kort is er een leerstoel Trekvogelecologie aan de RUG. Die nieuwe tak van wetenschap maakt duidelijk dat op deze kwetsbare planeet alles met alles verbonden is. Voedselschaarste, of – overvloed elders heeft directe gevolgen voor de vogelstand hier. Klimaatverandering kun je ook in beeld brengen door naar het wel en wee van vogels te kijken. Onvermijdelijk moeten we dan ook naar onszelf kijken.

Het aller-, allernieuwste is de kraanvogelradar. Daarmee kan tot op zekere hoogte voorspeld worden welk route de kraanvogels volgen als ze deze weken van Zuid-Europa naar Scandinavië trekken. Vanwege windkracht en windrichting zullen er tienduizenden, mogelijk honderdduizend kraanvogels dit weekend in het oosten van het land te volgen zijn. Wat je noemt: spectaculair.

Nu wil ik die radar niet meteen afdoen als een populariserend speeltje van Wageningen University & Research. Er gaat veel onderzoek onder schuil. Maar het gebruik van die kennis leidt niet altijd tot heilzame ontwikkelingen. Van mij mag iedereen vrijelijk van dit ongelofelijke fenomeen genieten.  Maar naast alles wat we te weten kunnen komen over deze majestueuze vogel triggert die radar ook menselijke eigenschappen die die mensen beter zou kunnen leren bedwingen: Succes Verzekerd! A Unique Experience! Alombeschikbaarheid! Nooit Lag De Natuur Zo Onder Handbereik!

Moet ik nou de dag zo somberend beginnen? Luister, vanochtend nog in de schemering, hoorde ik een merel hier in de parkrand zijn hele repertoire uitproberen. Wat een componist. De blaadjes lopen al uit, overal staat de hazelaar in bloei – die merel weet van de lente. Maar wat weet ik van die merel als ik zijn zingen niet versta?