Foto wiekelende torenvalk: Edwin Bax, Vogelwerkgroep Meijendel

Het moet mijn vader geweest zijn die mij voor het eerst op een jagende torenvalk wees: ‘kijk, hij bidt’. Ik bewaar een herinnering aan hoe hij dat zei, hoor zijn stem weer, meer dan een halve eeuw later. Ik kleuterde en mocht met hem in de auto mee de polder in als hij zijn klanten bezocht, de boeren; hij vertelde wat hij zag. Dát is een fazant, en dát een patrijs. Die had je toen nog volop in de polder, net als leeuweriken.

Dat ‘kijk, hij bidt’ klonk als een neutrale aanduiding maar die riep bij mij toch verwarring op. Wat had dat jagen met vroomheid van doen? Kerkgang was toentertijd regel maar een torenvalk had ik in de kerktoren bij ons in de straat nog nooit ontdekt. Van die kerk af geraken zou trouwens nog zeker tien jaar duren, bij mij tenminste.

Ik herinner mij ook dat ik later het zomaar ergens opgepikte alternatief, wiekelen, meteen veel passender vond. De vraag bleef waarom dat tegen de wind in jagen, boven één plek hangend, dááraan herken je een torenvalk, nou bidden moest heten. Bidden deed je met de ogen dicht maar die torenvalk had zijn scherpe ogen juist wijd open. Die gefocuste blik had als kind al mijn aandacht: wat zag die valk?

Toen ik op school vreemde talen kreeg ging mij een licht op: to prey betekent ergens op azen, jagen. To pray, bidden, klinkt hetzelfde. Die uitleg heb ik nooit ergens bevestigd gezien en ook nu zoek ik tevergeefs in vogelboeken. De meeste mensen zeggen nog steeds ‘bidden’, als ze een torenvalk al herkennen, gedachteloos misschien. Aan ‘wiekelen’ herken je de agnost.

Het verhaal wordt eentonig: ook met de torenvalk gaat het niet goed. Er zijn gewoon te weinig muizen. En dat heeft weer alles met onze manier van boeren te doen. Het toekomstperspectief is somber; Vogelbescherming Nederland en SOVON hebben 2025 daarom uitgeroepen tot Jaar van de Torenvalk. Zou het helpen?

Hoe vurig moet je bidden om het tij te keren voor een natuur die ligt te   zieltogen ? Gisteren publiceerde LTO Nederland plannen om uit de stikstofcrisis te geraken. Die plannen gaan niet over het verminderen van stikstof in het milieu maar over ‘het juridische kader’. En die lui van de LTO hebben wat juristen ingeschakeld. Kijk er nou gewoon nog eens anders naar, lijkt de boodschap. Kort gezegd: het zijn idiote plannen. Bidden ze bij LTO nou net zo vurig dat het voor de boeren dan allemaal wel mee zal vallen?

In de reflectieve staat waarmee ik mijn dagen begin,  probeer ik mildheid in mijzelf op te wekken. Mildheid en mededogen voor alles wat leeft, voor de dieren in het veld, de vogels in de lucht, voor mijzelf. Voor de boeren ook. Noem het voor mijn part meditaties. Maar bidden doe ik niet. Ik wiekel. Met de ogen wijd open.