Foto grutto: https://www.birdeyes.org/being-a-godwit/

Als ik naar het oogverblindende verenkleed van een grutto tuur, en daarna in de krant om te zien met welke wereld ik vandaag weer voort moet, kan ik het politieke armpje drukken alleen maar potsierlijk vinden. Wat een onbeholpen gestoethaspel, wat een koddige eigenwaan, wat een misplaatste pluimstrijkerij. Wat een patserig vertoon van armoe.

Iedere dag kijk ik even op Waarneming.nl om te zien of de grutto’s echt terugkomen. Dat doen ze. De website geeft zelfs in coördinaten de exacte locatie: de Biesbosch, allicht, nog wat andere plekken die ik niet zal noemen omdat het anders nog op TikTok komt, én het landje van Geijsel. Daar sturen ze zelfs van de NOS cameramensen heen dus dat is landelijk net zo bekend als de Efteling. Als je op het kaartje inzoomt kun je te weten komen op welk perceel de grutto’s precies naar regenwurmpjes lopen te grutten. In Friesland weten ze zelfs langs welke route een individueel te herkennen exemplaar, uitgerust met een geolocator of zender die 5000 kilometer heeft afgelegd. Kom er eens om als je het wilt hebben over migratie.

Waarom kiest de grutto nou uitgerekend dat stukje land? Omdat Jan Geijsel al jarenlang zijn besterdebest deed het die vogels naar de zin te maken en die grutto’s hem nu niet willen teleurstellen? Je hoeft geen hogere vogelkunde gestudeerd te hebben om een raadsel te vermoeden: een weidevogel die ruimte nodig heeft om een partner te vinden, te baltsen, kroost groot te brengen kiest daarvoor uitgerekend een stedelijk gebied dat laten we zeggen demografisch zorgelijk onder druk staat en dat omringd wordt door 24/7 voortijlend verkeer, op weg naar een bestemming die voor de grutto weinig heil voorspelt. Maar dat weet die grutto niet. Wat weet hij wel?

Wie aankomt met ‘instinct’ verruilt het raadsel voor een enigma. ‘Feitelijk hebben we geen flauw idee,’ zegt de hoogleraar Trekvogelecologie, Theunis Piersma. Wie aankomt met ‘dat is complex’ , en het daar bij laat, weet misschien van klok en klepel maar is verder gewoon lui. Of erger: onverschillig. Piersma niet. Hij bestudeert de grutto zijn hele leven al met zijn laarzen aan, ergens in de veenweiden van Friesland en leidt een stoet van studenten op aan de universiteit van Groningen. Postdocs, promovendi, ornithologen uit de hele wereld. Dat leverde de afgelopen 25 jaar boekenkasten aan waardevolle studies op. Wie een idee wil krijgen raadplege de website onder de foto. Om mee te beginnen.

‘Misschien praten ze wel met elkaar,’ opperde Piersma naar aanleiding van een bijzonder onderzoek dat hij recent deed. Hij wilde weten of gruttokuikens die in Friesland uit het ei waren gekropen, toen vliegvlug werden grootgebracht maar daarna werden losgelaten in Polen dezelfde trekroute zouden volgen als hun achtergebleven Friese broertjes en zusjes. Dat deden ze niet, ze kozen een oostelijker route en verbleven daarna ook ergens anders in Afrika. Hoe hadden ze dat geleerd? Stel een vraag en met wat geluk krijg je na heel hard werken een antwoord. En twee nieuwe vragen. Maar vermoedelijk meer dan twee.

De Amerikaanse filosoof Thomas Nagel wierp in de jaren ’70 de vraag op of wij als mensen iets kunnen weten over het bewustzijn van andere wezens: What is like to be a bat? Daar zijn filosofen nog niet uit, zelfs niet degenen die een vleermuis proberen te zijn.

Vul voor ‘vleermuis’ nou eens ‘grutto’ in en je hebt een idee waarmee Piersma bezig is.

Ik geen ornitholoog en al helemaal geen filosoof. Ik kijk ademloos naar die talloze veertjes. Die moeten allemaal op de juiste plek zitten, in de juiste volgorde, met de juiste kleur. Ik kijk met ontzag naar de verbijsterende prestatie van die trekvogel. Ben geraakt door de schoonheid van dat verenkleed. Noem het maar eerbied.